Elke test, uitgelegd.

Apolipoproteïne B, op je resultaten apoB, is het structuureiwit dat op elk LDL-, VLDL- en Lp(a)-deeltje zit, zodat één meting die deeltjes telt in plaats van het cholesterol dat ze vervoeren. ApoB telt de deeltjes die cholesterol de vaatwand in brengen en is daarmee scherper dan LDL bij buikvet, insulineresistentie en hoge triglyceriden.

HDL-cholesterol, op je resultaten HDL-C en in de volksmond het 'goede' cholesterol, is het cholesterol dat in HDL-deeltjes wordt teruggebracht naar de lever. Lees HDL naast LDL, triglyceriden en non-HDL; in de risicoschatting telt het mee via non-HDL, je totaal cholesterol min je HDL.

LDL-cholesterol, op je resultaten LDL-C en in de volksmond het 'slechte' cholesterol, is het cholesterol dat in LDL-deeltjes door je bloed reist en zich in de vaatwand kan ophopen. Lees LDL naast non-HDL, HDL en triglyceriden en als trend; een sterk verhoogde waarde van jongs af aan kan erfelijk zijn, en dan is leefstijl de basis en komt er meestal medicatie bij.

De LDL/HDL-ratio deelt het cholesterol dat je vaatwand in gaat door het cholesterol dat er weer uit komt, en vat zo twee kanten van je vetprofiel samen in één getal. Lager is beter, maar de verhouding zegt niet welke van de twee bewoog, en daarom lees je haar altijd naast LDL en HDL zelf.

De triglyceriden/HDL-ratio deelt je triglyceriden door je HDL, twee getallen die bij buikvet en insulineresistentie de tegenovergestelde kant op bewegen. De verhouding is daardoor een snelle maat voor het vetpatroon dat bij een ontregelde suikerstofwisseling hoort, en ze zakt met afvallen, bewegen en minder suiker.

Totaal cholesterol, op je resultaten TC of cholesterol totaal, is de optelsom van alle cholesterol in je bloed: de LDL-fractie, de HDL-fractie en het cholesterol in de overige lipoproteïnen. Lees het totaal via zijn delen: LDL en non-HDL voor je vaten, HDL en triglyceriden voor het patroon; de risicoschatting rekent met het totaal min het HDL.

Triglyceriden, op je resultaten TG, zijn de vetten waarin je bloed energie vervoert en waarin je lichaam energie opslaat; ze reageren sterk op wat je eet, op alcohol en op je stofwisseling. Lees ze naast HDL en LDL, en let op of je nuchter was, want na een maaltijd staan ze hoger.

Non-HDL-cholesterol is je totaal cholesterol min je HDL: al het cholesterol dat wordt vervoerd door deeltjes met een apoB-eiwit erop, en dat zijn de deeltjes die zich in de vaatwand ophopen. Reken het zelf uit als het niet op je resultaten staat, totaal cholesterol min HDL; het is het getal waarmee je risico wordt geschat.

De TC/HDL-ratio deelt je totaal cholesterol door je HDL, en maakt zo zichtbaar hoe je cholesterol verdeeld is: twee mensen met hetzelfde totaal kunnen een heel andere verhouding hebben. Onder de 5 is de streefwaarde die het ene Nederlandse lab afdrukt, en lager is beter.

De atherogene plasma-index, afgekort AIP, is de logaritme van je triglyceriden gedeeld door je HDL: dezelfde twee getallen als de triglyceriden/HDL-ratio, samengedrukt tot een schaal rond nul. Onder nul betekent dat je HDL groter is dan je triglyceriden, en dat is het gezonde beeld. Er is geen afgesproken normaalwaarde, en hoe lager, hoe beter.

De LDL/ApoB-ratio is je LDL-cholesterol gedeeld door je ApoB, allebei omgerekend naar mg/dl. Elk LDL-deeltje draagt precies één ApoB, dus de verhouding zegt hoeveel cholesterol er per deeltje in zit: hoe lager, hoe kleiner en dichter je LDL-deeltjes, en dat zijn de deeltjes die het makkelijkst in de vaatwand blijven steken.

ALAT is een enzym uit je levercellen dat in je bloed lekt zodra die cellen onder druk staan. Het is de gevoeligste gewone maat voor je lever, en bij wie verder gezond is, is een licht verhoogde waarde bijna altijd leververvetting: de aandoening die je met leefstijl volledig kunt terugdraaien.

Albumine is het meest voorkomende eiwit in je bloed, gemaakt door je lever. Het houdt vocht in je bloedvaten en vervoert calcium, hormonen en medicijnen. De waarde zegt of je lever aanmaakt, of je genoeg eiwit eet en of je ontstoken bent, en hij kleurt de resultaten van calcium en zink.

ASAT is een enzym dat in je lever zit, maar net zo goed in je spieren en je hart. Het lekt in je bloed als cellen in een van die weefsels kapotgaan, en daarom is een hoog ASAT bij wie sport vaker een zware training dan een leverprobleem; de verhouding met ALAT vertelt welke van de twee.

De ASAT/ALAT-ratio deelt twee leverenzymen die anders over het lichaam verdeeld zijn, en zegt daarmee waar een verhoging vandaan komt: onder de 1 is meestal leververvetting, boven de 2 bij een leverprobleem is meestal alcohol. Zij zegt alleen iets als een van de twee echt verhoogd is.

Bilirubine is het gele afbraakproduct van oude rode bloedcellen, dat je lever oplosbaar maakt en via de gal afvoert. Een licht verhoogde waarde bij verder normale leverwaarden is meestal het syndroom van Gilbert, een onschuldige variant die bij een op de twintig mensen voorkomt en eerder beschermt dan schaadt.

Gamma-GT is het enzym van je lever en galwegen dat als eerste reageert op alles wat de lever sluipend belast: alcohol voorop, daarna buikvet, medicijnen en een galafvoer die hapert. Het beweegt vaak al voordat ALAT stijgt, en zakt binnen weken zodra je mindert.

Alkalische fosfatase, op je resultaten ALP, is een enzym dat uit twee plekken in je bloed komt: de galwegen van je lever en de cellen die bot aanmaken. Een hoge waarde is dus een galafvoer die hapert of botten die druk bezig zijn, en gamma-GT vertelt welke van de twee; bij een tekort aan vitamine D werken je botten harder dan je denkt.

Totaal eiwit telt alle eiwitten in je bloed bij elkaar op: het albumine dat je lever maakt en de globulines, waar je antistoffen bij horen. Het getal zelf zegt weinig; de verdeling ernaast, en hoeveel vocht je in je bloedbaan had, zeggen alles.

Globuline is alles in je bloedeiwit wat geen albumine is: transporteiwitten, stollingseiwitten en vooral de antistoffen van je afweer. Het wordt niet gemeten maar uitgerekend, totaal eiwit min albumine. Hoe geconcentreerd je bloed is bepaalt het getal het vaakst. De vraag is altijd welke helft van je totaal eiwit bewoog.

De albumine/globuline-ratio deelt het eiwit dat je lever maakt door het eiwit dat vooral je afweer maakt. De verhouding staat los van hoe geconcentreerd je bloed was, en dat is precies waarvoor ze bestaat: een dalende ratio wijst naar een ontsteking, een leverziekte of eiwitverlies.

FIB-4 is een rekensom uit vier getallen die je al hebt, je leeftijd, ASAT, ALAT en bloedplaatjes, die schat hoe waarschijnlijk het is dat je lever littekens heeft. Het is een zeef: een lage score sluit gevorderde littekenvorming vrijwel uit, en dat is bij leververvetting precies de vraag.

Kreatinine is het afvalproduct van je spieren dat je nieren dag en nacht uit je bloed filteren, en de waarde is daardoor de gewoonste maat voor hoe goed je nieren werken. Ze hangt ook af van hoeveel spier je hebt, en dat maakt haar lezen een kwestie van context. Een waarde die over de jaren gelijk blijft, is wat je wilt.

De eGFR is een schatting van hoeveel bloed je nieren per minuut filteren, berekend uit je kreatinine, je leeftijd en je geslacht. Het is het getal waaraan je nierfunctie wordt afgelezen, en boven de 60 is het gezond; de trend over de jaren zegt meer dan één waarde.

Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purines, bouwstenen uit je eigen cellen en uit je voeding; je nieren zijn de belangrijkste uitgang, en te veel ervan kan kristallen vormen in een gewricht. Dat is jicht, maar één hoge waarde is het nog niet; lees hem naast je nierfunctie, triglyceriden en bloedsuiker, en verander eerst wat je drinkt.

Nuchtere glucose, op je resultaten ook glucose (nuchter) of nuchtere bloedsuiker, is de hoeveelheid suiker in je bloed na een nacht zonder eten: de stand waar je lichaam op terugvalt als je laatste maaltijd allang verwerkt is. De waarde beweegt pas laat, dus de richting binnen het bereik zegt meer dan één getal.

HbA1c, voluit hemoglobine A1c en op je resultaten ook wel geglycosyleerd hemoglobine of GlyHb, is het deel van je hemoglobine waar glucose aan vast is gaan zitten, en daarmee het gemiddelde van je bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden. Lees het als trend naast nuchtere glucose, triglyceriden en HDL; leefstijl zie je er pas na maanden in terug.

De TyG-index is een rekensom uit je nuchtere triglyceriden en je nuchtere glucose, bedoeld als schatting van insulineresistentie zonder dat er insuline gemeten hoeft te worden. Beide getallen staan op vrijwel elk rapport. Lager is gunstig; boven ongeveer 4,68 past de index bij een lichaam dat minder goed op insuline reageert.

De eAG is je HbA1c omgerekend naar de gemiddelde bloedsuiker van de afgelopen twee tot drie maanden, in dezelfde mmol/L als een glucosemeter. Het is geen aparte meting maar een vertaling, en het zegt precies wat je HbA1c al zei, in een getal dat je van je meter kent.

Eosinofielen zijn de witte bloedcellen van allergie en parasieten. Het aantal loopt op bij hooikoorts, astma, eczeem, een reactie op een medicijn of een worminfectie, en het zakt richting nul door cortisol en prednison. Het is de bovenkant die iets betekent, en in het pollenseizoen staat het aantal bij wie hooikoorts heeft van nature hoger.

Lymfocyten zijn de witte bloedcellen die virussen herkennen, antistoffen maken en onthouden wat ze hebben gezien. Het aantal stijgt bij een virusinfectie en in de herstelfase erna, en zakt door cortisol: bij stress, acute ziekte en prednison. Lees het altijd naast de neutrofielen, want samen zeggen ze of het een virus of een bacterie is.

Monocyten zijn de opruimers van je afweer: witte bloedcellen die het weefsel in trekken, daar macrofagen worden en dode cellen, bacteriën en afval verteren. Het aantal loopt op in de herstelfase na een infectie en bij ontsteking die al even loopt.

Neutrofielen zijn de grootste groep witte bloedcellen en de eerste die bij een bacterie of een wond ter plaatse zijn. Het aantal stijgt bij een bacteriële infectie, stress, inspanning en roken, en zakt na een virus of door medicijnen. Lees het absolute aantal en niet het percentage, en altijd naast de lymfocyten en CRP: samen zeggen ze of het een bacterie of een virus is.

Leukocyten zijn je witte bloedcellen, het leger van je afweer, en het totaalgetal zegt hoe groot dat leger op dit moment in je bloed is. Het stijgt bij een bacteriële infectie, stress en roken, en zakt bij een virus of door medicijnen. Het getal zegt dat er iets speelt, en de differentiatie zegt wat.

Basofielen zijn de zeldzaamste witte bloedcellen, gevuld met histamine, en ze doen mee aan allergie en aan ontsteking die al even loopt. Een laag aantal is nooit een bevinding; een verhoging is meestal mild en zegt alleen iets in het patroon met de andere witte cellen. Alleen een aantal dat blijvend ver boven de band zit, wordt serieus genomen.

CRP is het eiwit dat je lever binnen uren aanmaakt zodra er ergens in je lichaam ontsteking is, en het is de snelste en breedste graadmeter daarvoor. Het zegt dát er iets speelt, niet waar of waardoor, en een lage waarde is de gezonde stand.

De NLR is je aantal neutrofielen gedeeld door je aantal lymfocyten, twee getallen die al in je bloedbeeld staan. De verhouding laat zien hoe de balans ligt tussen de stressreactie van je afweer en het herstel, en hij loopt op bij infectie, ontsteking, slaaptekort en overtraining.

De SII, voluit systemic immune-inflammation index, is je aantal bloedplaatjes maal je aantal neutrofielen, gedeeld door je aantal lymfocyten, drie getallen die al in je bloedbeeld staan. De index bundelt de snelle stressreactie van je afweer, de tragere ontstekingsreactie van je bloedplaatjes en het herstel in één getal, en hij loopt op bij infectie, ontsteking, slaaptekort en zware training.

Hematocriet is het deel van je bloed dat uit rode bloedcellen bestaat: bij 0,45 is bijna de helft van je bloed cel en de rest plasma. Het vertelt hetzelfde verhaal als hemoglobine vanuit een andere hoek, en het is de waarde die het snelst verraadt of je bloed ingedikt is.

Hemoglobine is het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof van je longen naar je spieren en hersenen draagt. De waarde zegt hoeveel zuurstof je bloed kan vervoeren, en daarmee of je bloedarmoede hebt; waarom, vertellen ferritine en de celgrootte. Prik goed gehydrateerd en niet na zware inspanning.

MCH is de gemiddelde hoeveelheid hemoglobine per rode bloedcel: hoe goed elke cel gevuld is. Het beweegt bijna altijd samen met de celgrootte, laag bij ijzertekort en hoog bij een tekort aan B12 of foliumzuur, en het is een van de eerste celwaarden die reageert als je ijzer aanvult.

MCHC is hoe dicht het hemoglobine in je rode bloedcellen gepakt zit: de vulling gecorrigeerd voor de celgrootte. Het is de traagste en stabielste van de celwaarden, zakt bij een ijzertekort dat al even duurt, en een hoge waarde is vaker een meetstoring dan een bevinding.

MCV is de gemiddelde grootte van je rode bloedcellen. Het is de eerste splitsing bij bloedarmoede: kleine cellen wijzen naar ijzer, grote naar B12, foliumzuur of alcohol, en omdat een rode cel vier maanden meegaat, is MCV het verslag van de laatste maanden, niet van vandaag.

RDW meet hoeveel je rode bloedcellen onderling in grootte verschillen. Een lage RDW is van nature laag en gezond; een hoge RDW is een vroeg signaal dat je beenmerg cellen van een ander formaat is gaan maken, meestal door ijzertekort of een tekort aan B12 of foliumzuur.

Erytrocyten zijn je rode bloedcellen, en deze waarde telt hoeveel er per liter bloed rondgaan. Het aantal zegt nog niet hoeveel zuurstof je bloed draagt, dat hangt af van hoeveel hemoglobine in elke cel zit; samen met hemoglobine en de celgrootte wijst het de soort bloedarmoede aan. Prik normaal gehydrateerd en niet na zware inspanning.

Bloedplaatjes, of trombocyten, zijn de kleinste deeltjes in je bloed en de eerste die een wondje dichten. Een laag getal komt het vaakst door samenklonteren in de buis, een virus of alcohol; een hoog getal door een ontsteking of ijzertekort. Lees de plaatjes naast het hemoglobine en de witte cellen: één lage lijn is meestal onschuldig, drie lage lijnen tegelijk wijzen op het beenmerg.

Ferritine is het eiwit waarin je lichaam ijzer opslaat, en de waarde in je bloed is de maat voor hoe groot die voorraad is. Het is de eerste waarde om te kennen bij moeheid, want de voorraad loopt leeg lang voordat je bloedarmoede hebt.

Transferrine is het eiwit dat ijzer door je bloed vervoert, de taxi tussen darm, voorraad en beenmerg. Je lever maakt er meer van als ijzer schaars is en minder bij ontsteking, dus een hoog transferrine is een lichaam dat naar ijzer zoekt en een laag transferrine meestal een lichaam dat ontstoken of ondervoed is.

Transferrine saturatie is het deel van je ijzertransport dat op dit moment bezet is: hoeveel van de taxi's een passagier hebben. Het is de beste maat voor hoeveel ijzer je cellen nu kunnen pakken, laag bij een tekort, hoog bij stapeling, en de waarde die een tekort laat zien dat ferritine bij ontsteking verbergt.

Serumijzer is het ijzer dat op dit moment door je bloed onderweg is, gebonden aan zijn transporteiwit. Het is een momentopname die 's ochtends het hoogst staat en na een ijzerpil of een stuk vlees omhoog schiet; op zichzelf zegt het weinig, als bouwsteen van de transferrine saturatie veel.

Foliumzuur, of folaat, is de B-vitamine uit groene groente en peulvruchten die je cellen nodig hebben om DNA te maken en zich te delen. Te weinig groente, alcohol en een zwangerschap zijn de gewoonste redenen voor een tekort, en supplementen de gewoonste voor een hoge waarde.

Vitamine B12 heb je nodig voor je zenuwen, je DNA en de aanmaak van rode bloedcellen. Het komt vrijwel alleen uit dierlijke voeding en heeft een ingewikkelde opname, dus een tekort komt net zo vaak door de maag als door het bord.

Vitamine D is het hormoon dat je huid maakt uit zonlicht en dat je darm calcium laat opnemen voor je botten en spieren. De bloedwaarde is je voorraad van de afgelopen weken, en in Nederland is die van oktober tot april bij de meeste mensen te laag, tenzij je aanvult.

Calcium is het mineraal van je botten, en het kleine deel in je bloed laat je zenuwen vuren, je spieren samentrekken en je bloed stollen. Je lichaam houdt dat deel binnen een smalle band, met PTH en vitamine D als regelaars; een hoge waarde neem je serieus, een lage is meestal een kwestie van eiwit of vitamine D.

Gecorrigeerd calcium is een rekensom, geen meting: je totaal calcium bijgesteld voor je albumine, omdat de helft van het calcium aan dat eiwit vastzit. Het is de eerlijkere maat als je albumine laag is, en overbodig als je albumine normaal is.

Kalium is het mineraal waarmee je zenuwen vuren en je spieren samentrekken, je hart voorop. Bijna alles ervan zit in je cellen, en het kleine deel in je bloed wordt door je nieren binnen een smalle band gehouden; te laag komt meestal door verlies, te hoog vaak door de prik zelf.

Magnesium is het mineraal dat honderden enzymen in je cellen aan het werk houdt, van je energiehuishouding tot je spieren en je hartritme. Maar één procent ervan zit in je bloed, dus de bloedwaarde is een grove maat; een lage waarde is bijna altijd verlies door medicijnen of alcohol.

Natrium is het zout in je bloed, en de waarde gaat niet over hoeveel zout je eet maar over hoeveel water je vasthoudt. Je hersenen en nieren houden haar binnen een band van nog geen tien eenheden, want je hersencellen zwellen of krimpen mee met elke verschuiving.

TSH is het hormoon waarmee je hersenen je schildklier aansturen, en het werkt als een thermostaat: levert de schildklier te weinig, dan stijgt het TSH, levert ze te veel, dan zakt het. Daardoor is TSH de gevoeligste waarde om te zien of je schildklier in balans is, lang voordat de schildklierhormonen zelf afwijken.

Vrij T4 is het schildklierhormoon dat op dit moment vrij in je bloed rondgaat, niet gebonden aan eiwit, en dus het deel dat je cellen echt bereikt. Het zegt wat je schildklier levert, waar TSH zegt wat je hersenen vragen; samen vertellen ze of je schildklier te traag, te snel of in balans is.