LDL/ApoB-ratio

LDL-cholesterol meet hoeveel cholesterol er in je LDL-deeltjes zit, niet hoeveel deeltjes er zijn. ApoB doet het omgekeerde: elk LDL-deeltje draagt precies één molecuul ApoB, en dat geldt ook voor de VLDL- en IDL-deeltjes waar LDL uit ontstaat, dus je ApoB is een telling van alle deeltjes die cholesterol de vaatwand in kunnen dragen. Deel je het cholesterol door het aantal deeltjes, dan houd je over hoeveel cholesterol er gemiddeld per deeltje in zit, en dat is een maat voor hoe groot de deeltjes zijn. Dat is het idee achter de ratio. Grote, lichte LDL-deeltjes zitten vol cholesterol en geven een hoge uitkomst; kleine, dichte deeltjes dragen weinig cholesterol per deeltje en geven een lage. Een uitkomst van 1,2, gerekend op mg/dl, komt overeen met een gemiddelde deeltjesdiameter van 25,5 nm, de grens tussen het patroon met grote deeltjes en het patroon met kleine, dichte deeltjes (Tani e.a., 2017). Onder die grens heb je veel deeltjes voor weinig cholesterol, en dat is precies de combinatie waarbij een keurig LDL-getal minder zegt dan het lijkt. Je uitslag drukt de ratio niet af, en Nederlandse labs rapporteren LDL in mmol/l en ApoB in g/l terwijl de grens op mg/dl is gepubliceerd. Daarom rekent de calculator op deze pagina eerst om: LDL maal 38,67 en ApoB maal 100. Deel je de Nederlandse eenheden rechtstreeks, dan komt er een getal rond de 3 uit dat met de grens niets te maken heeft.

Kleine, dichte LDL-deeltjes zijn de deeltjes die het makkelijkst door de vaatwand heen komen, daar langer blijven hangen en sneller oxideren, en daarom zwaarder wegen dan hetzelfde cholesterol in grote deeltjes. In de Quebec Cardiovascular Study nam het aantal hartaandoeningen bij mensen met deeltjes van 25,5 nm of kleiner toe naarmate het LDL steeg, terwijl dat bij mensen met deeltjes van 26,0 nm of groter niet zo was (Tani e.a., 2017). De grootte van de deeltjes bepaalt dus mede wat een LDL-getal betekent. De tweede reden is het geval waarin LDL en ApoB elkaar tegenspreken. Een LDL binnen de band met een ApoB erboven betekent veel kleine deeltjes, en dan telt het ApoB zwaarder dan het LDL. De ratio maakt van die tegenspraak één getal dat je over de jaren kunt volgen. Hij zakt bij hoge triglyceriden, buikvet en insulineresistentie, want de lever maakt dan de kleine, dichte variant, en in een Japans cohort lag de ratio lager bij mensen met type 2 diabetes en bij mensen met een vernauwing van de kransslagaders (Tani e.a., 2017). In een Duits cohort hing de omgekeerde verhouding, ApoB per LDL-cholesterol, samen met meer sterfte aan hart- en vaatziekten en met de hoeveelheid kleine, dichte LDL-deeltjes (Silbernagel e.a., 2022). De eerlijke beperking is dat de ratio een schatting is en geen meting van de deeltjes zelf. Het LDL in de teller is bij de meeste labs een rekensom uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden, die bij hoge triglyceriden en na een maaltijd te laag uitvalt, en dan zakt de ratio mee zonder dat je deeltjes veranderden. Daarom lees je hem altijd nuchter, naast het ApoB en het LDL zelf, en naast de triglyceriden.

Een lage ratio, onder de 1,2, betekent dat je LDL-deeltjes gemiddeld klein en dicht zijn: veel deeltjes voor weinig cholesterol. De gewoonste reden is dat je niet nuchter geprikt bent, want dan valt het berekende LDL te laag uit. Structureel is het het patroon van hoge triglyceriden, buikvet en insulineresistentie, waarbij de lever de kleine, dichte variant maakt, vaak jaren voordat de nuchtere glucose beweegt. Een laag LDL met een normaal ApoB geeft dezelfde uitkomst, en dan is het ApoB de waarde die telt. Een hoge ratio betekent grote, lichte deeltjes, en dat is de gunstige kant: er is geen bovengrens die op een aandoening wijst. Wel geldt dat een hoog LDL met een hoge ratio nog steeds een hoog LDL is; de ratio zegt iets over de vorm van de deeltjes, niet over de hoeveelheid. Voor de risicoschatting werken Nederlandse artsen met het LDL, non-HDL en ApoB, en de ratio komt daar naast, niet in de plaats. Wat je eraan doet bij een lage ratio is wat je aan hoge triglyceriden doet: minder suiker, frisdrank en alcohol, want de lever bouwt die om tot triglyceriden en kleine deeltjes, meer vezels en onverzadigd vet, stevig bewegen en afvallen als je buikvet hebt. De ratio beweegt dan aan twee kanten: de triglyceriden zakken en de deeltjes worden groter. Reken op zes tot twaalf weken en prik dan nuchter, uit hetzelfde lab als de vorige keer. De ratio hoort altijd naast het ApoB, dat de deeltjes telt, naast het LDL zelf, naast de triglyceriden, die de kleine, dichte variant aandrijven, en naast non-HDL, de maat waar de risicoschatting op werkt.