Triglyceriden

Triglyceriden zijn de vetten waarin je lichaam energie opslaat en vervoert: drie vetzuren aan een ruggengraat van glycerol, dezelfde moleculen als het vet in je eten en in je vetweefsel. Na een maaltijd verpakt je darm het vet uit je eten in grote deeltjes die het naar spieren en vetweefsel brengen. Tussen maaltijden maakt je lever ze zelf, uit overtollige suiker en alcohol, en stuurt ze in deeltjes de bloedbaan in. Wat niet direct wordt verbrand, gaat je vetweefsel in. Triglyceriden zijn daarmee een spiegel van je energiebalans. Ze stijgen na een maaltijd, bij alcohol, en blijvend bij een stofwisseling die meer binnenkrijgt dan ze verwerkt. Bij insulineresistentie gebeurt dat het sterkst: de lever blijft triglyceriden aanmaken en de spieren nemen ze trager op, dus de waarde blijft ook nuchter hoog. Op je uitslag staat één getal in millimol per liter (mmol/L). Omdat de waarde zo sterk op eten reageert, maakt het uit of je nuchter was, en dat is de reden dat er bij triglyceriden meer dan één grens bestaat: een gemeten bereik van wat gezonde mensen hebben, en aparte grenzen voor nuchter en niet-nuchter bloed. De tabel verderop zet ze naast elkaar.

Verhoogde triglyceriden zijn zelden de hoofdschuldige, maar wel een van de vroegste signalen van een stofwisseling die kantelt. Ze horen bij een herkenbaar patroon: buikvet, insulineresistentie, weinig beweging, een laag HDL. In dat patroon zijn ook de LDL-deeltjes kleiner en compacter, en juist die dringen makkelijk de vaatwand in. Hoge triglyceriden vertellen dus iets over je risico, ook als je LDL normaal oogt, en vaak jaren voordat je bloedsuiker stijgt. Voor wie gezond wil blijven is dat de waarde van het getal: het reageert als eerste, beide kanten op. Wie zijn eten verandert, ziet het hier het eerst terug, weken voordat LDL beweegt. Het verband met hart- en vaatziekten is wel zwakker dan bij LDL, en daarom is er geen streefwaarde: triglyceriden alleen omlaag brengen met medicijnen bleek het risico niet duidelijk te verlagen. Wat wel werkt, is het patroon eronder aanpakken, en daar reageren triglyceriden sneller op dan welke andere bloedvetwaarde ook. Bij zeer hoge waarden verandert de vraag. Boven 10 mmol/L gaat het niet meer om je vaten maar om je alvleesklier: dan kunnen triglyceriden een ontsteking van de alvleesklier uitlokken, en dat is de enige situatie waarin ze zelf worden behandeld.

Een verhoogde waarde komt bijna altijd uit het metabole patroon: buikvet, weinig beweging, veel snelle koolhydraten en suiker, alcohol, en een slecht ingestelde diabetes. Zeer hoge waarden zonder aanwijsbare oorzaak zijn zeldzaam en kunnen erfelijk zijn. Een lage waarde is geen bevinding. Meestal betekent het dat je nuchter geprikt bent, dat je weinig suiker en alcohol gebruikt, of dat een verandering aanslaat; er is geen ondergrens waaronder iets mis is. Triglyceriden zijn de bloedvetwaarde die het sterkst op leefstijl reageert, vaak al binnen weken. De knoppen, in volgorde van effect: minder alcohol, want je lever maakt er rechtstreeks triglyceriden van; minder suiker, frisdrank, sap en snelle koolhydraten, om dezelfde reden; afvallen rond de buik; en dagelijks bewegen, dat de spieren aanzet om triglyceriden als brandstof te gebruiken. Vette vis en meer vezels helpen ook. Meet daarna opnieuw nuchter, net als de vorige keer, anders vergelijk je twee verschillende dingen. Voor het lezen van je eigen getal helpt het om twee grenzen te onthouden en de rest als nuance te zien: niet-nuchter geprikt is boven 2 mmol/L afwijkend, en boven 10 mmol/L komt de alvleesklier in beeld. De nuance: nuchter gemeten geldt boven 1,7 mmol/L al als marker voor verhoogd risico, en valt de niet-nuchtere waarde boven 5 mmol/L, dan wordt hij nuchter herhaald omdat een maaltijd de waarde tijdelijk flink kan optillen. Lees triglyceriden altijd naast HDL en LDL: hoge triglyceriden met een laag HDL is het patroon dat aandacht verdient, en bij hoge triglyceriden wordt het berekende LDL onbetrouwbaar en is non-HDL het betere getal.