Wat is jicht?
Urinezuur is een afvalproduct van de stofwisseling, uit de afbraak van purines uit je eigen cellen en uit vlees, vis en bier. Twee derde verlaat het lichaam via de nieren, een derde via de darm, en het overgrote deel wordt door de nieren weer teruggenomen. Stijgt de concentratie in het bloed boven wat oplosbaar is, dan kunnen zich kristallen vormen. Komen die in een gewricht terecht, dan reageert het afweersysteem erop met een felle ontsteking: de jichtaanval. Hoe de kristallen precies in een gewricht belanden is grotendeels onbekend, maar wat het urinezuur optilt is dat niet. Het stijgt met de leeftijd, bij mannen geleidelijk vanaf de puberteit en bij vrouwen sneller na de overgang, en verder met buikvet en insulineresistentie, die de nieren minder laten uitscheiden, met alcohol en vooral bier, met fructose uit frisdrank, met veel vlees en orgaanvlees, met plaspillen, en met een nierfunctie die achteruitgaat. Aanleg telt mee: bij ongeveer 25% komt jicht in de familie voor. Bij een aanval is het urinezuur in circa 95% van de gevallen verhoogd, en een normale waarde tijdens een ontstoken gewricht maakt jicht juist onwaarschijnlijk. Tussen aanvallen door is het gewricht rustig, en het urinezuur intussen meestal nog even hoog. Jicht gaat vaak samen met hoge bloeddruk, bij 50%, met hart- en vaatziekten, circa 30%, en met een verminderde nierfunctie, circa 25%, want dezelfde buik en dezelfde nieren zitten achter alle drie.
Welke bloedwaarden laten jicht zien?
Elke waarde hieronder heeft een eigen pagina met de normaalwaarden van vier Nederlandse labs.
| Waarde | Wat het laat zien | Wijst hierop bij |
|---|---|---|
| Urinezuurbepalend | De stof zelf. Boven 0,35 mmol/L heet het hyperurikemie, terwijl labs bij mannen tot 0,42 normaal noemen. | hoog |
| eGFR | De nierfunctie, en de belangrijkste reden dat urinezuur oploopt: bij circa 25% van de mensen met jicht zit die onder 60. | laag |
| CRP | Stijgt tijdens een aanval mee met de ontsteking, en zakt daarna weer. Zegt niets over de oorzaak. | hoog |
| Triglyceriden | Verhoogd urinezuur reist vaak mee met het metabool syndroom; de vetten laten die kant zien. | hoog |
| Nuchtere glucose | Dezelfde kant: de suikerhuishouding die vaak samen met jicht ontregeld raakt. | hoog |
Wat zijn de symptomen van jicht?
Deze klachten zijn bij jicht beschreven in richtlijnen en onderzoek. Geen ervan is er exclusief voor: dezelfde klachten passen bij tal van andere verklaringen, en een afwijkende waarde kan er ook zonder zijn.
Een verhoogd urinezuur voel je niet. De meeste mensen met een verhoogd urinezuur krijgen nooit een jichtaanval, en tussen twee aanvallen in is jicht klachtenvrij terwijl het urinezuur meestal hoog blijft. Een waarde alleen is dus geen diagnose, en een aanval in een ander gewricht dan de grote teen wordt juist vaak gemist.
- Plotseling ontstane, hevige pijn in één gewricht, dat rood, warm en gezwollen wordtin de richtlijn
Bij 90% van de aanvallen gaat het om één gewricht met de klassieke ontstekingskenmerken.
- Ontsteking van het basisgewricht van de grote teenin de richtlijn
Bij 50 tot 70% van de aanvallen; de NHG noemt dit podagra.
- Witgele, vaste knobbeltjes onder de huid, bijvoorbeeld aan vingers, tenen of oorschelpin de richtlijn
Bij 5 tot 10%, na langer bestaande jicht. Het zijn kristaldepots buiten het gewricht, en hun aanwezigheid ondersteunt de diagnose.
Een klacht wijst niet één kant op, en een meting verklaart geen klacht: een bloedtest laat zien waar je waarden staan, de duiding en de diagnose horen bij je huisarts. De klachtenlijst volgt de NHG-Standaard Artritis.
Waardoor ontstaat jicht?
Uitscheiding
De nieren bepalen hoeveel urinezuur het lichaam kwijtraakt, en de meeste stijgingen zitten aan die kant.
- Een verminderde nierfunctie, bij circa 25% van de mensen met jicht
- Plastabletten (diuretica), die de afvoer van urinezuur remmen
- Sommige andere bloeddrukmedicijnen, zoals bètablokkers en ACE-remmers
Aanmaak en voeding
Deze samenhang is in onderzoek gevonden; de NHG noemt een direct oorzakelijk verband onvoldoende bewezen en geeft er geen actieve adviezen over.
- Alcohol, in het bijzonder bier
- Fructoserijke frisdranken
- Veel vlees en vis
Aanleg en leeftijd
Het urinezuur stijgt met de jaren, en de gevoeligheid voor kristallen zit deels in de familie.
- Leeftijd: bij mannen geleidelijk vanaf de puberteit, bij vrouwen sneller na de overgang
- Jicht in de familie, wat ongeveer 25% van de mensen met bewezen jicht meldt
Waarmee wordt jicht verward?
Steeds met de ene waarde die de twee uit elkaar houdt.
Pseudojicht (CPPD)
Ook een kristalartritis, maar van calciumpyrofosfaat, vaak in knie of pols en op oudere leeftijd. Het urinezuur onderscheidt de twee niet; alleen gewrichtsvocht onder de microscoop doet dat.
Onderscheidende waarde: Urinezuur
Bacteriële artritis
Dezelfde heftige ontsteking van één gewricht, maar met koorts en ziek zijn, en een spoedgeval. Een CRP is bij beide hoog; een punctie van het gewricht beslist.
Onderscheidende waarde: CRP
Reumatoïde artritis
Sluipend begin, meerdere kleine gewrichten aan beide kanten. Reumafactor en anti-CCP horen bij dat beeld, urinezuur niet.
Onderscheidende waarde: Reumafactor
Wat je aan jicht doet
Houd het urinezuur onder de 0,35 mmol/L, want daaronder lossen de kristallen langzaam weer op en blijven aanvallen weg. Bier is de grootste enkele boosdoener, gevolgd door sterke drank en frisdrank met fructose; schrap die eerst. Eet minder rood vlees, orgaanvlees en schaaldieren, en meer groente, peulvruchten, volkoren en magere zuivel, want melkproducten en koffie hangen juist samen met een lager urinezuur, en drink ruim water. Wie buikvet heeft, ziet het urinezuur zakken bij afvallen, maar niet met een crashdieet, want snel vasten tilt het tijdelijk op en kan een aanval uitlokken. Kijk naar je medicijnen: plaspillen zoals hydrochloorthiazide tillen het urinezuur op, en vaak is er een bloeddrukverlager die het juist drukt. Bij een aanval helpen rust, koelen en een ontstekingsremmer of colchicine, het liefst binnen een dag na het begin, en het gewricht hoort een keer aangeprikt te worden om de diagnose zeker te maken. Na twee of meer aanvallen per jaar, bij tophi of bij nierstenen is allopurinol de weg: het verlaagt de aanmaak, wordt langzaam opgebouwd en op het urinezuur afgesteld, en houdt de aanvallen weg zolang het getal onder de 0,35 blijft. Meet het urinezuur niet tijdens een aanval, want dan valt het tijdelijk lager uit, maar een paar weken erna, en daarna eens per jaar samen met de nierfunctie, de bloeddruk, de vetten en de glucose, want jicht is zelden het enige dat er speelt.
Vanaf welke urinezuur noemt een lab het te hoog?
Dit is wat de vier grootste Nederlandse labs zelf publiceren, naast elkaar.
0,15 – 0,34mmol/l
Tussen 0,12 en 0,15 en tussen 0,34 en 0,36 verschilt het per lab, omdat elk lab zijn grenzen op zijn eigen methode en populatie legt. Boven 0,36 noemt elk lab het afwijkend.
Van 0,15 – 0,34 mmol/l noemt elk lab normaal. Tussen 0,12 en 0,15 en tussen 0,34 en 0,36 verschilt het per lab.
Alle leeftijdsgroepen per lab
| Lab | Groep | Referentiewaarde |
|---|---|---|
| Unilabs(Saltro, Medlon, SHO, Atalmedial)2026 | Man | 0,20-0,42 mmol/l |
| Vrouw | 0,12-0,34 mmol/l | |
| Star-shl2026 | Vrouw vanaf 18 jaar | 0,12-0,34 mmol/l |
| Man vanaf 18 jaar | 0,20-0,42 mmol/l | |
| Clinical Diagnostics2026 | Man | 0,21-0,43 mmol/l |
| Vrouw | 0,15-0,36 mmol/l |
Zo laat je jicht meten
- Nuchter
- Niet nuchter nodig. Urinezuur kun je op elk moment bepalen, ook buiten een aanval: de NHG laat het juist bij twijfel ná de aanval meten.
- Materiaal
- Veneus bloed, afgenomen op een van onze priklocaties.
- Uitslag
- Uitslag binnen 24 uur na analyse, in de app.
- Verwijzing
- Geen verwijzing van de huisarts nodig.
- Welke test
- De uitgebreide meting (€229, losse test) meet de waarden op deze pagina.
- Waar prikken
- Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties
Veelgestelde vragen
Wat zijn de symptomen van jicht?
Een jichtaanval begint plotseling, vaak binnen een dag: één gewricht wordt hevig pijnlijk, rood, warm en dik, zo gevoelig dat een laken al pijn doet. Bij 50 tot 70% is dat het basisgewricht van de grote teen, maar voet, enkel, knie en pols komen ook voor. Na langer bestaande jicht kunnen witgele knobbeltjes onder de huid ontstaan, de tophi. Tussen aanvallen door is er niets te voelen, en juist dan is het urinezuur te verlagen.
Wat is een te hoog urinezuur?
Boven de 0,35 mmol/L kunnen kristallen ontstaan, en dat is het getal waar behandeling naartoe werkt; daar hangt ook de beslisregel voor jicht aan. De bovengrens op je rapport ligt hoger: voor mannen op 0,42 of 0,43 en voor vrouwen op 0,34 tot 0,36, omdat die band beschrijft wat gebruikelijk is en niet wat gezond is. Een waarde van 0,40 is dus normaal op papier en te hoog voor wie ooit een aanval had.
Kun je jicht hebben met een normaal urinezuur?
Zelden. Bij circa 95% van de mensen met een jichtaanval is het urinezuur verhoogd, en een normale waarde bij een ontstoken gewricht maakt jicht onwaarschijnlijk. Tijdens een aanval kan de waarde wel tijdelijk lager uitvallen, omdat de ontsteking de nieren meer laat uitscheiden, en daarom meet je beter een paar weken na de aanval. Het omgekeerde geldt veel vaker: een hoog urinezuur zonder ooit jicht.
Welke voeding verhoogt het urinezuur?
Alcohol, vooral bier, frisdrank en vruchtensap met fructose, en veel rood vlees, orgaanvlees en schaaldieren hangen samen met een hoger urinezuur en met jicht; melkproducten, koffie en kersen juist met een lager urinezuur. Groente met purines, zoals spinazie en peulvruchten, tilt het urinezuur niet op. Het effect van voeding is bescheiden naast dat van buikvet en alcohol, dus afvallen en het glas wegen het zwaarst.
Is jicht erfelijk?
Deels. Ongeveer 25% van de mensen met bewezen jicht meldt dat het in de familie voorkomt, en onderzoek wijst op varianten in de transporters waarmee de nieren urinezuur terugnemen. Een specifiek gendefect is meestal niet aan te wijzen, en aanleg alleen geeft zelden jicht: leeftijd, nierfunctie, buikvet, alcohol en plaspillen wegen in de praktijk minstens zo zwaar, en die zijn te veranderen.
Bronnen
- 1.NHG-Standaard Artritis. 2017. richtlijnen.nhg.org
- 2.Richette P et al., 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout, Annals of the Rheumatic Diseases. 2017. doi.org
- 3.Thuisarts.nl, Ik heb jicht. 2025. thuisarts.nl
Deze pagina legt uit wat een uitslag betekent. Het is geen diagnose en geen behandeladvies. Overleg bij klachten of een afwijkende waarde met je huisarts.
Lees meer over onze wetenschappelijke aanpak