Reumafactor

Reumafactor is een antistof die zich richt tegen het staartstuk van je eigen IgG-antistoffen. Dat klinkt vreemd, maar het is een gewone reactie van de afweer op langdurige prikkeling: bij een aanhoudende infectie, een chronische ontsteking en ook bij het ouder worden maakt een deel van de mensen deze antistof zonder dat er iets aan de gewrichten mankeert. Bij reumatoïde artritis is de prikkeling de ziekte zelf, en daar is reumafactor bij ongeveer zeven van de tien mensen aanwezig. Dat maakt de test gevoelig maar niet specifiek. Een positieve reumafactor betekent dat de afweer geprikkeld is, niet waardoor. Vijf procent van de gezonde mensen heeft hem, en dat loopt op tot een op de vijf boven de zeventig; rokers hebben hem vaker, en ook hepatitis C, langdurige infecties, het syndroom van Sjögren en lupus geven hem. Anti-CCP is de jongere test die dat probleem oplost door bijna alleen bij reumatoïde artritis positief te zijn. Op je uitslag staat reumafactor in IU/ml met een grens die per lab verschilt: het ene lab noemt de uitslag negatief onder 14 IU/ml, het andere al onder 3,5 IU/ml. Een waarde tussen die twee heet dus bij het ene lab negatief en bij het andere positief. Hoe hoger de waarde boven de grens van je eigen lab, hoe meer hij zegt.

Reumafactor is de moeite waard bij gewrichtsklachten, en dan vooral samen met anti-CCP. Bij pijnlijke, gezwollen en 's ochtends stijve gewrichten aan beide kanten maakt een positieve reumafactor reumatoïde artritis waarschijnlijker, en positief op beide antistoffen is het sterkste patroon; een hoge reumafactor hoort bovendien bij een vorm van de ziekte die hardnekkiger verloopt. Omdat vroege behandeling het verschil maakt tussen gewrichten die heel blijven en gewrichten die vervormen, is dat de situatie waarin dit getal telt. Zonder gewrichtsklachten zegt een positieve reumafactor weinig. De meeste mensen met een positieve uitslag hebben geen reuma en krijgen het ook niet; de antistof hoort dan bij de leeftijd, bij roken, bij een doorgemaakte infectie of bij niets in het bijzonder. Daarom is dit geen test voor een gezondheidscheck, en daarom wordt hij in de huisartsenpraktijk bij een vermoeden van reuma niet meer als eerste stap ingezet: de gewrichten zelf zeggen meer dan het bloed. Wat je zelf beïnvloedt, is klein maar echt: roken verhoogt de kans op reumafactor en op reumatoïde artritis, en gezond tandvlees en een gezond gewicht verlagen die kans. Dat is dezelfde preventie als bij anti-CCP.

Een positieve reumafactor is, in volgorde van hoe vaak het voorkomt: reumatoïde artritis bij mensen met gewrichtsklachten, een gewone bevinding bij ouderen en rokers, een reactie op een langdurige of doorgemaakte infectie zoals hepatitis C, en een andere auto-immuunziekte zoals het syndroom van Sjögren of lupus. Hoe hoger de waarde, hoe waarschijnlijker een echte oorzaak; een laag-positieve waarde bij iemand zonder klachten is meestal ruis. Een negatieve reumafactor is de gewone uitkomst, en sluit reumatoïde artritis niet uit: drie van de tien mensen met de ziekte hebben hem niet, vooral in het begin. Bij aanhoudende klachten wordt hij na een tijd herhaald, samen met anti-CCP. Wat je eraan doet, hangt van de context af. Bij klachten en een positieve uitslag is snel naar de reumatoloog de stap die de gewrichten beschermt. Zonder klachten is er niets te behandelen en veel te winnen met niet roken, gezond tandvlees en alert blijven op gezwollen gewrichten. Zet reumafactor naast anti-CCP, dat specifieker is, naast CRP en BSE, die laten zien of er ontsteking is, en naast de gewrichten zelf. Vergelijk over de tijd bij hetzelfde lab, want de grens verschilt per lab een factor vier.