Bezinking (BSE)

Rode bloedcellen stoten elkaar normaal af en zakken in een stilstaand buisje maar langzaam. Bij ontsteking verandert dat. Je lever maakt dan extra eiwitten aan, vooral fibrinogeen, en je afweer maakt extra antistoffen, en die eiwitten heffen de afstoting op: de cellen stapelen zich als muntrolletjes en zakken als klontjes veel sneller dan als losse cellen. De bezinking meet die snelheid, in millimeter per uur. Het is een indirecte meting: niet de ontsteking zelf, maar hoeveel plak-eiwit er in je bloed rondgaat. Die eiwitten komen en gaan traag. Fibrinogeen heeft een halfwaardetijd van dagen, antistoffen van weken, en daarom loopt de bezinking pas dagen na het begin van een ontsteking op en blijft ze na herstel nog weken verhoogd. CRP, dat binnen uren stijgt en binnen dagen zakt, vertelt wat er nu gebeurt; de bezinking vertelt wat er de afgelopen weken is gebeurd. Ze loopt ook op zonder ontsteking: met de leeftijd, omdat de eiwitten in je bloed veranderen, bij vrouwen, bij bloedarmoede, omdat minder cellen sneller zakken, en in de zwangerschap. Op je uitslag staat de bezinking in mm/uur. Normaal is voor een man tot 50 jaar ongeveer 1 tot 10 mm/uur en voor een vrouw tot 50 jaar 1 tot 15 mm/uur, waar de labs elkaar overlappen; vanaf 50 jaar loopt de band bij een man tot 15 mm/uur en bij een vrouw tot 20 mm/uur.

De bezinking is de brede, trage graadmeter voor ontsteking, en juist die traagheid maakt haar nuttig. Wie al weken vage klachten heeft, moe is, vermagert, pijnlijke gewrichten of spieren heeft, en een CRP dat maar een beetje verhoogd is, ziet in een hoge bezinking dat er al een tijd iets speelt. Bij ontstekingsreuma, bij een ontsteking van de bloedvaten bij ouderen die hoofdpijn en stijve schouders geeft, en bij sommige infecties die sluipend verlopen, is de bezinking hoger dan het CRP doet vermoeden, en dat verschil is een aanwijzing op zichzelf. Een tweede reden is dat de bezinking antistoffen meet. Bij een woekering van antistofcellen in het beenmerg, die vooral boven de zestig voorkomt, stroomt het bloed vol met één soort antistof, en de bezinking loopt op tot ver boven de honderd terwijl CRP normaal kan zijn. Een bezinking die zo hoog is zonder infectie, zeker met bloedarmoede, botpijn of een nier die minder goed werkt, is de reden om daar naar te kijken. Voor wie gezond is en zich goed voelt, is de bezinking vooral een waarde om laag te zien en verder te laten rusten. Ze zegt niets over het vaatrisico wat CRP niet beter zegt, ze loopt met de jaren vanzelf op, en een licht verhoogde waarde zonder klachten en met een normaal CRP is bij een vrouw boven de vijftig meestal gewoon haar leeftijd.

Een lage bezinking is gezond, en er is geen ondergrens die iets betekent. Een waarde onderaan de schaal betekent dat er de afgelopen weken geen ontsteking van betekenis is geweest en dat de eiwitten in je bloed normaal zijn. Dat is de uitkomst die je wilt. Een hoge bezinking betekent dat er meer plak-eiwit in je bloed zit, en de vraag is waardoor. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: een ontsteking of infectie die al even loopt, van een ontstoken gewricht tot een longontsteking of een ontsteking in de darm; bloedarmoede, waarbij minder cellen sneller zakken; een zwangerschap, waarin de bezinking van nature oploopt; en je leeftijd, want boven de vijftig ligt de band voor iedereen hoger en bij een vrouw het hoogst. Een bezinking boven de honderd is een ander verhaal: die past bij een zware infectie, een ontsteking van de bloedvaten, een woekering van antistofcellen of een kwaadaardige aandoening, en die hoort dezelfde week uitgezocht te worden, ook zonder duidelijke klachten. Lees de bezinking altijd naast CRP, want de twee bewegen op een andere tijdschaal en het verschil tussen de twee is een aanwijzing op zichzelf, naast hemoglobine, want bloedarmoede tilt haar op zonder ontsteking, en naast je leeftijd en geslacht, die bepalen welke band voor jou geldt.