Anti-CCP

Bij reumatoïde artritis keert de afweer zich tegen de eigen gewrichten. Een van de eerste stappen daarin is dat eiwitten in het lichaam een kleine chemische verandering ondergaan, citrullinering, waardoor de afweer ze als vreemd gaat zien en er antistoffen tegen maakt. Anti-CCP meet die antistoffen, tegen een in het lab nagebouwde versie van zulke bewerkte eiwitten. Die antistoffen zijn opvallend trouw aan één ziekte. Waar de oudere reumafactor ook bij infecties, andere auto-immuunziekten en gezonde ouderen voorkomt, hoort anti-CCP bijna uitsluitend bij reumatoïde artritis. Een positieve uitslag maakt die diagnose daarom waarschijnlijk, en de antistoffen zijn er vaak al jaren voordat een gewricht pijn doet. Omgekeerd heeft ongeveer een derde van de mensen met reumatoïde artritis geen anti-CCP, dus negatief sluit de ziekte niet uit. Op je uitslag staat anti-CCP als een getal met een grens: onder 7 heet de uitslag negatief, boven 10 positief, en daartussen twijfelachtig. De eenheid verschilt per lab en de getallen zijn niet tussen labs uit te wisselen; hoe hoger boven de grens, hoe zekerder de uitslag.

Reumatoïde artritis is een ziekte waarbij vroeg beginnen met behandelen het verschil maakt tussen gewrichten die heel blijven en gewrichten die vervormen. De eerste maanden na de eerste klachten zijn het venster waarin de ziekte nog te temmen is. Anti-CCP is het getal dat dat venster helpt herkennen: bij iemand met pijnlijke, gezwollen gewrichten, vooral 's ochtends stijf en aan beide kanten, maakt een positieve uitslag de diagnose waarschijnlijk en de stap naar de reumatoloog urgent. Dat is ook de reden om hem niet zomaar te laten meten. Zonder gewrichtsklachten zegt een positieve uitslag dat er een verhoogde kans is op reumatoïde artritis in de komende jaren, niet dat die er is, en er is geen behandeling die de ziekte dan voorkomt. Wie zonder klachten positief test, houdt er vooral onrust aan over. Daarom is dit een test bij klachten, en geen onderdeel van een gezondheidscheck. Wat je wel in de hand hebt, staat vooraf. Roken is de sterkste leefstijlfactor achter deze antistoffen: rook zet in de longen precies de citrullinering in gang waar de afweer op reageert, en rokers krijgen vaker de anti-CCP-positieve, hardnekkiger vorm van de ziekte. Ontstoken tandvlees en overgewicht dragen ook bij. Voor wie een ouder of broer of zus met reuma heeft, is niet roken en gezond tandvlees de beste preventie die er is.

Een positieve anti-CCP is bijna altijd reumatoïde artritis of het voorstadium ervan; hoe hoger de waarde, hoe zekerder. Bij gewrichtsklachten is dat een reden om snel naar een reumatoloog te gaan, want vroege behandeling beschermt de gewrichten. Zonder klachten betekent het een verhoogde kans in de komende jaren, en dan zijn stoppen met roken, gezond tandvlees, een gezond gewicht en alert zijn op gezwollen gewrichten wat je kunt doen. Zelden komt een positieve uitslag bij een andere auto-immuunziekte voor, zoals de artritis bij psoriasis of het syndroom van Sjögren. Een negatieve anti-CCP sluit reumatoïde artritis niet uit: ongeveer een derde van de mensen met de ziekte heeft de antistof niet, en bij hen wordt de diagnose op de gewrichten zelf, de reumafactor en de ontstekingswaarden gesteld. Een negatieve uitslag bij klachten is dus geen eindpunt. Een twijfelachtige uitslag, tussen 7 en 10, wordt na een paar maanden herhaald, want de antistof stijgt meestal door als de ziekte zich ontwikkelt. Leg anti-CCP altijd naast reumafactor, dat gevoeliger maar minder specifiek is: allebei positief is het sterkste patroon. CRP en BSE laten zien of er op dat moment ontsteking is. En het belangrijkste staat niet op de uitslag: welke gewrichten, hoe lang, en hoe stijf 's ochtends.