Triglyceriden / HDL ratio

Triglyceriden zijn het vet dat je lever uit overtollige suiker en alcohol maakt en in deeltjes het bloed in stuurt, en HDL is het deeltje dat cholesterol uit de vaatwand terughaalt. Bij een gezonde suikerstofwisseling zijn de triglyceriden laag en het HDL hoog. Bij buikvet en insulineresistentie kantelt dat: de lever maakt meer triglyceriden, die deeltjes ruilen onderweg vet uit met het HDL, en het HDL wordt kleiner en wordt sneller afgebroken. De triglyceriden gaan omhoog en het HDL omlaag, in één beweging, en de ratio tussen de twee loopt daardoor aan twee kanten tegelijk op. Dat maakt de verhouding een handige samenvatting van het vetpatroon dat bij een ontregelde suikerstofwisseling hoort, en dat is ook het vetpatroon dat de kleine, dichte LDL-deeltjes oplevert die het makkelijkst in de vaatwand blijven steken. Een hoge ratio bij een normaal LDL is daardoor een signaal dat het LDL alleen niet laat zien. De beperking is dezelfde als bij elke deling: de uitkomst zegt niet welke van de twee bewoog, en de triglyceriden bewegen sterk met wat je de uren ervoor at en dronk. Je uitslag drukt de ratio niet af; je rekent haar uit met de calculator op deze pagina, uit triglyceriden en HDL in mmol/L, en de uitkomst heeft geen eenheid. De bekendste afkapwaarde, 2,27, komt uit onderzoek bij zwaarlijvige jongeren in Amerikaanse eenheden en is omgerekend naar Nederlandse eenheden ongeveer een 1. Wie slank is, beweegt en weinig suiker eet, zit meestal onder de 1; boven de 2 hoort het vetpatroon van insulineresistentie erbij.

De ratio is de waarde die laat zien of je suikerstofwisseling al in je vetprofiel doorwerkt. Insulineresistentie begint jaren voordat de nuchtere glucose stijgt, en een van de eerste plekken waar het zichtbaar wordt, is precies dit paar: triglyceriden omhoog, HDL omlaag. Wie buikvet heeft, weinig beweegt of veel suiker en snelle koolhydraten eet, ziet de ratio oplopen terwijl het LDL en de glucose nog normaal zijn. Dat is een vroeg en goedkoop signaal, uit twee getallen die in elk vetprofiel zitten. De tweede reden is dat de ratio de winst van leefstijl snel laat zien. Triglyceriden reageren binnen weken op minder suiker, minder alcohol en meer bewegen, en het HDL volgt over maanden; de ratio zakt daardoor eerder dan het LDL of het HbA1c. Wie aan zijn gewicht en zijn beweging werkt, heeft aan deze verhouding een getal dat meebeweegt met wat hij doet. De eerlijke beperking is dat geen Nederlands lab de verhouding afdrukt, dat de Nederlandse risicoschatting ermee niet rekent, en dat de enige gepubliceerde afkapwaarde uit onderzoek bij kinderen in andere eenheden komt. De ratio is een samenvatting en een trend, geen oordeel. De richting, hoog triglyceriden met laag HDL, is wel het patroon dat bij diabetes type 2 wordt beschreven, en dat patroon telt.

Een lage ratio is gunstig: de triglyceriden zijn laag en het HDL is hoog, het patroon van een gezonde suikerstofwisseling. Nuchter prikken in plaats van na een maaltijd laat de triglyceriden zakken en de ratio mee, dus vergelijk alleen metingen onder dezelfde omstandigheden. Behandeling van de onderliggende oorzaak, afvallen, minder alcohol, een diabetes die onder controle komt, laat de ratio aan twee kanten zakken. Een hoog HDL maakt de noemer groter zonder dat er aan de triglyceriden iets verandert, en dan kan een lage ratio triglyceriden verbergen die op zichzelf aan de hoge kant zijn. Een hoge ratio betekent dat de triglyceriden hoog zijn, het HDL laag, of allebei. Kort geleden gegeten of gedronken hebben is de gewoonste reden voor een onverwacht hoge uitkomst, want triglyceriden stijgen na een maaltijd en zeker na alcohol; herhaal nuchter. Buikvet en insulineresistentie zijn de structurele reden, en diabetes type 2 het eindpunt daarvan, waarbij hoge triglyceriden met een laag HDL het typische vetpatroon zijn. Alcohol tilt de triglyceriden op, ook zonder maaltijd. Zeldzaam is oestrogeentherapie, die de triglyceriden verhoogt. Een ratio boven de 2 bij een normaal LDL is een reden om naar glucose, insuline en je buikomvang te kijken. Leg de ratio altijd naast de triglyceriden en het HDL zelf, want die staan op je uitslag en hebben een band, naast glucose, insuline en HbA1c, die de suikerstofwisseling erachter laten zien, en naast non-HDL en ApoB, waar de Nederlandse risicoschatting op werkt.