Insuline

Insuline is het hormoon waarmee je alvleesklier je bloedsuiker regelt. Zodra er na een maaltijd glucose je bloed in stroomt, geven de bètacellen insuline af, en dat hormoon opent je spier-, lever- en vetcellen voor die glucose. Het zet tegelijk je lever stil in het zelf aanmaken van suiker en zet je vetweefsel op opslag. Zonder insuline blijft glucose in je bloed rondgaan en komt het nergens aan. Bij de aanmaak ontstaat er nog iets. Je bètacellen bouwen eerst één lang eiwit en knippen daar vlak voor de afgifte een stuk uit; het overblijvende deel is insuline, het uitgeknipte stuk heet C-peptide. Ze komen altijd in gelijke hoeveelheid vrij, en dat is waarom C-peptide een eigen pagina heeft. Wat een nuchtere insuline laat zien, is iets anders dan wat glucose laat zien. Glucose zegt hoeveel suiker er in je bloed staat. Insuline zegt hoeveel moeite je lichaam doet om het daar te houden. Twee mensen met dezelfde nuchtere glucose kunnen daar een heel verschillende hoeveelheid insuline voor nodig hebben, en dat verschil is precies wat insulineresistentie is: cellen die minder goed naar het hormoon luisteren, en een alvleesklier die harder werkt om hetzelfde resultaat te halen. Op je uitslag staat insuline meestal in mU/l; sommige labs rapporteren in pmol/L, en die twee zijn niet zomaar in elkaar om te rekenen. Normaal nuchter is, in mU/l, tot ongeveer 17 mU/l, en hoe lager je binnen dat bereik zit, hoe gevoeliger je stofwisseling.

Insuline is het vroegste signaal in de bloedsuikerreeks. Insulineresistentie bouwt zich over jaren op, en in al die jaren blijft je nuchtere glucose normaal, omdat je alvleesklier het verschil bijmaakt. Wat je in die fase wél ziet, is een stijgende nuchtere insuline. Het getal dat als eerste beweegt is dus niet de suiker, maar het hormoon dat de suiker in toom houdt. Wie alleen je glucose kent, ziet het pas als de alvleesklier het opgeeft; wie je insuline kent, ziet het jaren eerder. Dat is de reden om het te meten, en ook de reden om er iets mee te doen. Een hoge insuline is niet alleen een voorbode. Het hormoon zelf zet je vetweefsel op opslag en houdt vetverbranding tegen, waardoor afvallen bij een hoge insuline zwaarder gaat dan bij een lage. Het hangt samen met een hogere bloeddruk, hogere triglyceriden en een lager HDL, het patroon dat samen het metabool syndroom heet. Wie de insuline omlaag krijgt, ziet die andere waarden meestal meebewegen. Wat insuline niet is: de bepaling waarmee diabetes wordt vastgesteld. Daarvoor dienen nuchtere glucose en HbA1c, en terecht, want insuline zegt iets over de moeite en niet over de schade. Voor wie gezond wil blijven is het juist andersom interessant: het getal dat laat zien waar je stofwisseling staat, lang voordat er iets vastgesteld hoeft te worden. Samen met nuchtere glucose vormt insuline de HOMA-IR, een rekensom die insulineresistentie in één getal schat: nuchtere glucose in mmol/L maal nuchtere insuline in mU/l, gedeeld door 22,5. Dat getal krijg je zelden kant-en-klaar terug, maar met beide waarden uit dezelfde afname reken je het zelf uit. Rond 1 hoort bij een gevoelige stofwisseling; ruim boven 2 wijst op insulineresistentie.

Een hoge nuchtere insuline bij een normale glucose is het klassieke beeld van insulineresistentie, en de oorzaken zijn de bekende: buikvet vooral, weinig beweging, weinig spiermassa, veel suiker en snelle koolhydraten, slaaptekort en aanhoudende stress. Het is een van de gevoeligste waarden voor wat je de dagen ervoor deed. Daarnaast de afname zelf: wie niet nuchter was, meet de insulinepiek na de laatste maaltijd, en die ligt makkelijk een veelvoud boven de nuchtere waarde. Medicatie die de afgifte stimuleert, zoals bepaalde diabetesmiddelen, tilt het getal ook op. Een lage nuchtere insuline bij een normale glucose is gunstig: je cellen luisteren goed en je alvleesklier hoeft weinig te doen. Dat is de gewone uitkomst bij wie slank en fit is en veel beweegt. Laag wordt pas een ander verhaal naast een hoge glucose. Dan maakt de alvleesklier niet genoeg meer, zoals bij langer bestaande type 2 diabetes waar de bètacellen uitgeput raken, of bij type 1 en LADA waar het afweersysteem ze afbreekt. De combinatie is dus alles: laag met een normale suiker is fit, laag met een hoge suiker is een alvleesklier die het niet meer bijhoudt. Insuline reageert snel op leefstijl, sneller dan HbA1c en meestal ook sneller dan glucose. Afvallen rond de buik is de grootste knop, en het hoeft niet veel te zijn om de gevoeligheid te verbeteren. Krachttraining en dagelijks bewegen, omdat werkende spieren glucose opnemen zonder insuline en getrainde spieren gevoeliger blijven. Minder suiker, frisdrank, sap en witte koolhydraten, zodat je alvleesklier minder pieken hoeft op te vangen, en meer vezels, eiwit en gezonde vetten die de opname vertragen. Zeven tot acht uur slaap, want één korte nacht maakt je de volgende ochtend al meetbaar resistenter. Bij de meeste mensen is dat de hele oplossing; medicatie die de gevoeligheid verbetert is er voor wie diabetes heeft of er vlak tegenaan zit. Praktisch is insuline een kwetsbare bepaling. Het buisje moet binnen een uur verwerkt of ingevroren worden, daarom kun je er niet op elke priklocatie voor terecht en duurt de uitslag vaak langer. Lees de waarde altijd naast de nuchtere glucose uit dezelfde afname, naast triglyceriden en HDL, en als trend. Wie insuline niet kan laten meten, komt met de TyG-index, een rekensom uit triglyceriden en glucose, een heel eind in dezelfde richting.