C-peptide

C-peptide is een stukje eiwit dat je alvleesklier samen met insuline maakt. De bètacellen bouwen eerst één lang eiwit, pro-insuline, en knippen daar vlak voor de afgifte een verbindingsstuk uit. Wat overblijft is insuline; het uitgeknipte stuk is C-peptide, de C van connecting. Voor elk molecuul insuline komt er precies één C-peptide vrij. Dat maakt C-peptide een teller van je eigen insulineproductie, en op twee punten een betere dan insuline zelf. Ten eerste zit het niet in insuline uit een pen: wie insuline spuit, heeft een insulinewaarde die van buiten komt, maar een C-peptide dat alleen van de eigen alvleesklier kan zijn. Ten tweede blijft het langer in je bloed. Insuline wordt voor een groot deel al door je lever afgevangen voordat het de rest van je lichaam bereikt en is binnen minuten weer weg; C-peptide wordt door je nieren opgeruimd en blijft een half uur of langer meetbaar, waardoor het minder schommelt. Op je uitslag staat C-peptide in nmol/L, nuchter gemeten. Een landelijke grens bestaat er niet en het bereik verschilt per lab, dus vergelijk je waarde met de tabel van je eigen lab, en lees hem altijd naast de nuchtere glucose uit dezelfde afname.

De vraag waar C-peptide op antwoordt is: hoeveel insuline maak je nog zelf? Voor wie gezond is en een normale bloedsuiker heeft, is het antwoord bijna altijd genoeg, en dan voegt de bepaling weinig toe aan een nuchtere insuline. Eerlijk is eerlijk: dit is geen waarde die iedereen jaarlijks hoeft te kennen. Hij wordt belangrijk zodra de bloedsuiker niet meer normaal is, want dan zijn er twee heel verschillende verklaringen die om een tegengestelde aanpak vragen. Bij type 2 diabetes luisteren de cellen slecht en maakt de alvleesklier juist veel: een hoog C-peptide. Bij type 1 en bij LADA, de langzame vorm van type 1 die op volwassen leeftijd ontstaat, breekt het afweersysteem de bètacellen af en zakt de eigen aanmaak weg: een laag C-peptide. Die twee lijken aan de buitenkant op elkaar, en het onderscheid wordt vaker gemist dan je denkt. Van de mensen met de diagnose type 2 heeft naar schatting ongeveer 15 procent eigenlijk LADA en 1 tot 5 procent MODY, een erfelijke vorm. Voor wie type 2 heeft, geeft C-peptide bovendien perspectief. Een alvleesklier die nog volop maakt, is een alvleesklier waar leefstijl nog veel mee kan: afvallen en bewegen maken de cellen weer gevoeliger, en de eigen insuline doet dan de rest. Een lage eigen aanmaak zegt dat de bètacellen uitgeput of aangevallen zijn, en dan is insuline van buiten de weg. C-peptide is het getal dat die twee uit elkaar houdt. Bij verdenking op LADA wordt het onderscheid bevestigd met antistoffen, niet met C-peptide alleen. En voor wie insuline spuit, is C-peptide de enige manier om te zien wat de alvleesklier zelf nog doet, omdat een insulinewaarde dan niets meer zegt.

Een hoog C-peptide betekent een alvleesklier die veel insuline maakt, en de gewone reden daarvoor is dezelfde als bij een hoge insuline: insulineresistentie door buikvet, weinig beweging, weinig spier, veel suiker en slaaptekort. Wie niet nuchter geprikt heeft, meet de aanmaak als reactie op die maaltijd, en die ligt een veelvoud hoger. Medicatie die de afgifte stimuleert, bepaalde diabetesmiddelen, tilt de waarde ook op. En omdat je nieren C-peptide opruimen, stijgt de waarde bij een verminderde nierfunctie zonder dat de aanmaak verandert. Een laag C-peptide bij een normale glucose is bij een gezond mens meestal een gevoelige stofwisseling die met weinig insuline toe kan, en dus gunstig. Laag naast een hoge glucose is het beeld van een alvleesklier die het niet meer bijhoudt: uitgeput na jaren type 2, aangevallen bij type 1 en LADA, of aangelegd met een fout in de bètacel zoals bij MODY. Ook lang vasten drukt de waarde, want zonder aanvoer van glucose hoeft er weinig insuline te zijn. Bij een hoog C-peptide zijn de knoppen die van insulineresistentie, en ze werken: afvallen rond de buik, krachttraining en dagelijks bewegen, minder suiker en snelle koolhydraten, meer vezels en eiwit, genoeg slaap. Naarmate je cellen gevoeliger worden, hoeft de alvleesklier minder te maken en daalt het getal mee. Een laag C-peptide bij een hoge glucose krijg je niet met leefstijl omhoog; daar is de eigen aanmaak weg, en is insuline van buiten de aangewezen weg. Praktisch is C-peptide een kwetsbare bepaling: het buisje moet binnen een paar uur verwerkt of ingevroren zijn, dus je kunt er niet op elke priklocatie voor terecht, en een mislukte meting betekent opnieuw prikken. Lees de waarde naast de nuchtere glucose uit dezelfde afname, en naast HbA1c voor het langere verhaal. Wie zonder diabetes alleen wil weten hoe gevoelig je stofwisseling is, heeft aan nuchtere insuline of de TyG-index meestal genoeg.