HbA1c

Glucose in je bloed hecht zich langzaam en vanzelf aan hemoglobine, het eiwit waarmee je rode bloedcellen zuurstof vervoeren. Hoe meer glucose er rondgaat, hoe meer hemoglobine er zo versuikerd raakt, en die laag blijft zitten zolang de cel leeft. Een rode bloedcel gaat ongeveer 120 dagen mee. Wat je meet is dus geen momentopname, maar het gemiddelde van je bloedsuiker over de voorafgaande 8 tot 12 weken, met de laatste weken het zwaarst meegewogen. Dat maakt HbA1c het eerlijkste bloedsuikergetal dat er is. Een nuchtere glucose kun je met één goede nacht en een lege maag laten meevallen; HbA1c niet. Het telt elke maaltijd, elk toetje en elke wandeling van de afgelopen maanden op, zonder dat je er iets aan kunt regisseren. Andersom geldt hetzelfde: één feestweekend zie je er niet in terug. Op je uitslag staat HbA1c als één getal in mmol/mol. Normaal is 20 tot 42 mmol/mol, en anders dan bij veel waarden in deze bibliotheek hanteert vrijwel elk lab in Nederland precies dat bereik. Kom je op internet een percentage tegen, dan is dat de oudere schaal; de tabel verderop laat zien hoe die twee zich verhouden.

HbA1c laat zien waar je bloedsuiker gemiddeld staat, en dat is precies het getal dat op de lange termijn telt. Een bloedsuiker die jaren aan de hoge kant hangt, beschadigt langzaam de kleine bloedvaten van ogen, nieren en zenuwen en versnelt de aderverkalking in de grote. Dat gaat geleidelijk en je merkt er niets van, tot het ver is. Wie zijn HbA1c kent, ziet die richting jaren eerder dan zijn klachten. Voor wie gezond wil blijven is de bovenkant van het normale bereik interessanter dan de diabetesgrens. Insulineresistentie, de stofwisseling die steeds meer insuline nodig heeft om dezelfde bloedsuiker te halen, bouwt zich over jaren op, en het HbA1c kruipt in die jaren langzaam omhoog, van de lage dertig naar de hoge dertig en dan voorbij de 42. Boven 42 mmol/mol lig je boven normaal; vanaf 48 mmol/mol geldt internationaal de grens voor diabetes. In Nederland wordt diabetes overigens niet op HbA1c vastgesteld maar op nuchtere glucose, en het HbA1c dient daarna om te volgen hoe het gaat. Voor jou als gezonde lezer is het vooral de waarde die laat zien of je de goede kant op beweegt, voordat er iets vastgesteld hoeft te worden.

Een hoger HbA1c betekent bijna altijd een hogere gemiddelde bloedsuiker, en die komt meestal uit hetzelfde patroon: buikvet, weinig beweging, veel suiker en snelle koolhydraten, weinig spiermassa, en de insulineresistentie die daaruit groeit. Slaaptekort en aanhoudende stress drukken de insulinegevoeligheid ook. Een enkele keer is een hoog HbA1c geen bloedsuikerprobleem maar een bloedprobleem: bij ijzertekort leven rode bloedcellen langer en raken ze meer versuikerd, en dan daalt de waarde weer zodra het ijzer is aangevuld. Een laag HbA1c is meestal gewoon een lage gemiddelde bloedsuiker, en dat is gunstig. Er is een tweede route die niets met suiker te maken heeft: alles wat rode bloedcellen korter doet leven, zoals herstel na bloedverlies of een bloedarmoede door afbraak, verlaagt de waarde zonder dat je bloedsuiker daalt. Heel intensieve duursporters zien soms hetzelfde, omdat hun rode bloedcellen sneller slijten. Een laag HbA1c naast een normale glucose is dan geen reden tot zorg, maar wel een reden om het getal minder letterlijk te nemen. HbA1c luistert naar wat je doet, alleen traag: reken op twee tot drie maanden voordat een verandering volledig in het getal zit. De knoppen zijn die van de bloedsuiker zelf. Minder suiker, frisdrank, sap en witte koolhydraten, en meer vezels uit groente, peulvruchten en volkoren, zodat glucose langzamer je bloed in komt. Afvallen rond de buik, want buikvet is de motor van insulineresistentie. Dagelijks bewegen, en een wandeling na de maaltijd in het bijzonder: spieren nemen glucose op zonder dat er insuline aan te pas hoeft te komen. Krachttraining, omdat meer spier meer plek is om glucose kwijt te kunnen. Bij de meeste mensen zonder diabetes is dat de hele oplossing; bij vastgestelde diabetes blijft het de basis en komt daar zo nodig medicatie bij. Lees HbA1c naast je nuchtere glucose, die de momentopname geeft, en naast triglyceriden en HDL, die het metabole patroon vaak eerder verraden dan de bloedsuiker zelf. En lees het als trend: dezelfde bepaling een half jaar later zegt meer dan één losse uitslag.