TyG-index

Insuline is het hormoon dat na een maaltijd glucose je cellen in stuurt en je lever vertelt dat er genoeg is. Reageren je cellen daar minder goed op, wat insulineresistentie heet, dan blijft er meer glucose in je bloed en maakt je lever, die het signaal ook mist, meer triglyceriden aan. Die twee gevolgen zijn allebei te meten, nuchter, uit hetzelfde buisje, en de TyG-index zet ze bij elkaar: de logaritme van je triglyceriden maal je glucose, gedeeld door twee, met beide in mg/dL. De index is geen bepaling maar een rekensom, en er gaat geen extra buisje bloed in. Wat hem gewicht geeft is waartegen hij is getoetst. Hij werd vergeleken met HOMA-IR, de gebruikelijke schatting uit glucose en insuline, en daarna met de clamptest, de referentiemethode waarbij insuline en glucose per infuus worden toegediend om precies te meten hoe gevoelig je cellen zijn. De samenhang met die meting was sterk, met een correlatie van -0,681, en bleef gelijk bij mannen en vrouwen, met en zonder overgewicht, met en zonder diabetes. De index staat op geen enkel Nederlands rapport; je rekent hem uit met je nuchtere triglyceriden en glucose, na omrekening naar mg/dL, waarbij triglyceriden in mmol/L maal 88,6 gaan en glucose maal 18. De uitkomst heeft geen eenheid. Normaal is er niet, wel twee grenzen uit onderzoek: 4,65 tegen HOMA-IR en 4,68 tegen de clamptest, allebei uit een Mexicaanse onderzoeksgroep. Daaronder is gezond, en lager is beter.

Insulineresistentie is de voorloper van type 2 diabetes en gaat jaren vooraf aan een nuchtere glucose die te hoog wordt, omdat de alvleesklier het verlies aan gevoeligheid lang compenseert met meer insuline. Wie het vroeg ziet, kan het omkeren met afvallen, bewegen en minder suiker. De directe maat, een insulinebepaling, is duur en in Nederland maar op een handvol plekken af te nemen; de TyG-index haalt hetzelfde patroon uit twee getallen die je toch al hebt. De tweede reden is dat de index de winst van leefstijl aan twee kanten laat zien. Minder suiker en alcohol, afvallen en bewegen drukken de triglyceriden binnen weken en de nuchtere glucose binnen maanden, en de index zakt op beide fronten. In grote bevolkingsonderzoeken hangt een hogere index bovendien samen met meer hart- en vaatziekten, leververvetting en nierschade, ook bij mensen zonder diabetes. De eerlijke beperking is dat de index een benadering is en geen diagnose. De onderzoekers noemen hem zelf een surrogaat: hij schat iets wat je met de clamptest zou meten en vervangt die meting niet. De grenzen komen uit één onderzoeksgroep en zijn niet in een Nederlandse bevolking vastgesteld, en de index is even goed als de afname: twee niet-nuchtere getallen geven een index die iets anders meet.

Een lage index is gunstig en betekent dat je cellen goed op insuline reageren. De gewoonste verklaring eerst: een gezonde insulinegevoeligheid, bij een gezond gewicht, weinig suiker en regelmatig bewegen; dalende nuchtere triglyceriden, de beweeglijkste van de twee invoerwaarden, die binnen weken reageren op minder suiker en alcohol; en een dalende nuchtere glucose, die trager volgt. Onder de 4,65 hoeft er niets te gebeuren. Een hoge index betekent dat je triglyceriden en glucose allebei hoog zitten. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: niet nuchter geprikt, want zowel glucose als triglyceriden stijgen na een maaltijd en tillen dan beide kanten van de som tegelijk op; insulineresistentie, waar de index voor gemaakt is, meestal door buikvet, weinig beweging, veel suiker en slaaptekort; en stijgende nuchtere triglyceriden op zichzelf, door alcohol of veel snelle suikers, ook als de glucose nog normaal is. Boven de 4,68 past de index bij insulineresistentie, en dan is je HbA1c het volgende getal om naast te leggen. Zet de index naast de nuchtere triglyceriden en glucose zelf, want dezelfde uitkomst hoort bij meerdere combinaties, naast je HbA1c, dat laat zien of de bloedsuiker over maanden al meebeweegt, naast je HDL, dat bij insulineresistentie zakt, en naast je buikomvang en gewicht, die de oorzaak meestal al verraden.