Non-HDL-cholesterol

Non-HDL-cholesterol is het cholesterol in alle deeltjes behalve HDL. Je krijgt het door je HDL van je totaal cholesterol af te trekken; wat overblijft is het cholesterol in LDL, in zijn voorlopers VLDL en IDL, en in Lp(a). Dat zijn precies de deeltjes die een apoB-eiwit dragen en die in de vaatwand kunnen blijven steken. Non-HDL telt dus al het cholesterol dat schade kan doen bij elkaar op, niet alleen het deel in LDL, maar ook het deel in de triglyceridenrijke deeltjes die na een maaltijd en bij buikvet toenemen. Het is het enige cholesterolgetal dat je zelf kunt uitrekenen, met twee waarden die op elke uitslag staan, en het is tegelijk het getal waarmee in Nederland je risico wordt geschat. Staat het niet op je uitslag, dan trek je je HDL van je totaal af; de rekentool verderop doet het voor je. En omdat het HDL eraf is, kan een hoog HDL een hoog LDL niet meer verbergen, wat bij het totaal cholesterol wel kan. Wat je bij non-HDL niet vindt, is een normaalwaarde. Labs publiceren er geen bereik bij; ze verwijzen naar de streefwaarden of drukken die zelf af. De tabel verderop laat zien hoe.

Non-HDL is het cholesterolgetal waarmee in Nederland je risico op hart- en vaatziekten wordt geschat. Dat heeft drie redenen. Het telt het cholesterol in alle schadelijke deeltjes mee, ook de triglyceridenrijke deeltjes die het LDL-getal mist. Het blijft betrouwbaar bij hoge triglyceriden, waar de gebruikelijke berekening van LDL het laat afweten. En het kost niets extra: totaal cholesterol en HDL staan al op elk vetprofiel, waar apoB een aparte bepaling is die vergelijkbare informatie geeft. Voor wie gezond wil blijven is non-HDL daarmee het getal dat het eerlijkst laat zien wat er in je vaatwand kan belanden, en het reageert op alles wat je zelf doet: eten, gewicht, bewegen. Sinds 2024 rekent de Nederlandse risicoschatting ermee in plaats van met de verhouding tussen totaal cholesterol en HDL. Wie behandeld wordt, kan er net zo goed op sturen als op LDL; de tabel verderop laat zien welke non-HDL bij welke LDL-streefwaarde hoort.

Een hoog non-HDL betekent veel cholesterol in de deeltjes die zich in de vaatwand ophopen, en de oorzaken zijn dezelfde als bij LDL: veel verzadigd vet, overgewicht en weinig beweging, aanleg, een traag werkende schildklier, en zeldzaam een nierziekte of familiaire hypercholesterolemie. Bij buikvet en hoge triglyceriden loopt non-HDL verder op dan LDL, omdat het ook het cholesterol in de triglyceridenrijke deeltjes meetelt; precies daar is het scherper. Een laag non-HDL is gunstig, en er is geen ondergrens. Bij wie plantaardig en vezelrijk eet, slank is en veel beweegt, is het de gewone uitkomst; bij anderen is het aanleg of het effect van cholesterolverlagende medicatie. De knoppen zijn dezelfde als bij LDL: olijfolie in plaats van boter, noten en vette vis in plaats van vet vlees en vleeswaren, vezels uit havermout, peulvruchten, groente en fruit, afvallen rond de buik en dagelijks bewegen. Omdat non-HDL ook de triglyceridenrijke deeltjes meetelt, zie je minder suiker en alcohol er sneller in terug dan in LDL. Bij de meeste mensen zonder erfelijke aanleg is dat de hele oplossing; bij een erfelijk hoog cholesterol of een al bestaande hart- of vaatziekte blijft leefstijl de basis en komt daar meestal medicatie bij. Wat 'te hoog' is, hangt af van je totale risico, net als bij LDL. De streefwaarden in de tabel, onder 2,6 of onder 3,4 mmol/L, gelden voor wie behandeld wordt; los daarvan valt in niet-nuchter bloed een waarde boven 3,9 mmol/L op. Word je niet behandeld, dan is er geen grens om te halen, alleen een richting, en de knoppen hierboven.