TSH

Je schildklier maakt de hormonen die het tempo van je stofwisseling bepalen: hoe snel je cellen energie verbranden, hoe warm je het hebt, hoe snel je hart klopt en hoe scherp je denkt. Hoeveel ze maakt, bepaalt je hypofyse, een klier onder je hersenen, met TSH. Levert de schildklier te weinig, dan stuurt de hypofyse meer TSH om haar aan te jagen; levert ze te veel, dan stopt de hypofyse met sturen. TSH beweegt daardoor tegengesteld aan de schildklier, en dat is het eerste wat je moet weten om de waarde te lezen. Het tweede is dat de hypofyse overgevoelig is. Een kleine daling van het schildklierhormoon geeft een grote stijging van het TSH, en daardoor slaat TSH aan lang voordat het vrij T4 buiten de band komt. Dat maakt TSH de gevoeligste waarde van de twee, maar ook de waarde die vaak afwijkt zonder dat er iets aan de hand is: na een ziekte, bij herstel, met de leeftijd, bij een tekort aan slaap, en met biotine uit supplementen, dat de meting zelf verstoort. Een TSH tussen de bovengrens en de 10 mIU/L met een normaal vrij T4 komt bij een op de twintig volwassenen voor, en bij de meesten wordt het vanzelf weer normaal. Op je uitslag staat TSH in mIU/L. Gezond ligt voor de meeste volwassenen ruwweg tussen de 0,4 en de 4, al legt elk lab de grenzen anders en schuiven ze met de leeftijd op. Boven de 10 mIU/L wordt het TSH veel minder vaak vanzelf weer normaal, onder de 0,1 mIU/L is de schildklier te snel of de dosis schildklierhormoon te hoog.

Een schildklier die uit balans raakt, doet dat sluipend, en de klachten lijken op gewone moeheid. Een trage schildklier maakt je moe, kouwelijk, traag van gedachten, laat je aankomen, geeft een droge huid, obstipatie en een langzame hartslag; een snelle schildklier maakt je onrustig, warm, laat je afvallen, geeft hartkloppingen, trillende handen en slecht slapen. Beide komen vaak voor, vooral bij vrouwen, en beide zijn goed te behandelen. TSH is de waarde die het verschil maakt tussen een vermoeden en een diagnose, en het is de reden dat TSH in vrijwel elk bloedonderzoek meegaat. Voor wie schildklierhormoon gebruikt, is TSH de waarde waarop de dosis wordt afgestemd. Een TSH dat te hoog blijft, betekent dat de dosis te laag is of dat de tabletten niet goed worden opgenomen, wat gebeurt als je ze met koffie, calcium, ijzer of een maagzuurremmer inneemt. Een TSH dat onderdrukt raakt, betekent een dosis die te hoog is, en dat kost op de lange duur botdichtheid en tilt het risico op boezemfibrilleren op. Het doel is een TSH in de band, gemeten minstens zes weken na elke aanpassing. Voor wie gezond is, is TSH vooral een waarde om niet te veel in te lezen. Een licht verhoogd TSH bij een normaal vrij T4 en zonder klachten is meestal geen ziekte maar een momentopname, en bij ouderen is een hoger TSH gewoon de leeftijd. Wat wel telt: de trend over de jaren, of er antistoffen zijn, en of je klachten hebt die erbij passen.

Een laag TSH betekent dat de hypofyse de schildklier afremt omdat er te veel hormoon rondgaat. De gewoonste verklaring eerst: een te snel werkende schildklier, meestal de ziekte van Graves of een te actieve knobbel; een te hoge dosis schildklierhormoon, de gewoonste reden bij wie tabletten gebruikt; een ontsteking van de schildklier, die tijdelijk hormoon lekt en daarna vaak omslaat naar traag; en biotine uit supplementen, dat de meting verstoort zonder dat de schildklier iets doet. Onder de 0,1 mIU/L met een hoog vrij T4 is de schildklier te snel, en dan hoort daar behandeling bij. Een laag TSH met een normaal vrij T4 wordt na drie maanden herhaald. Een hoog TSH betekent dat de hypofyse de schildklier aanjaagt omdat ze te weinig levert. Een te traag werkende schildklier, meestal Hashimoto, waarbij de afweer de schildklier langzaam afbreekt, is de gewoonste reden; met een laag vrij T4 erbij is dat de diagnose, en de behandeling is schildklierhormoon in tabletvorm. Leeftijd tilt het TSH op zonder ziekte: boven de zeventig ligt de bovengrens bij een deel van de labs een stuk hoger. Herstel na een ziekte of een operatie laat het TSH een paar weken opschieten. Zeldzaam zijn te weinig of juist te veel jodium. Met een normaal vrij T4 levert de schildklier nog genoeg hormoon, en wordt het TSH meestal vanzelf weer normaal; boven de 10 mIU/L gebeurt dat veel minder vaak. Zet TSH naast vrij T4, want TSH zegt wat de hersenen vragen en vrij T4 wat de schildklier levert, en samen zeggen ze of het om de schildklier gaat of om de hypofyse. Bij een verhoogd TSH horen TPO-antistoffen erbij, die zeggen of het Hashimoto is, en CRP als je net ziek bent geweest. Een trage schildklier tilt ook het LDL op.