Gamma-GT

Gamma-GT, gamma-glutamyltransferase, zit in de wand van de galwegen en in de levercellen, waar het meehelpt om glutathion, de belangrijkste beschermer van de cel tegen oxidatieve schade, te recyclen. Raken die cellen geïrriteerd, dan lekt het in je bloed. Het reageert op alles wat de lever belast, en eerder dan ALAT: bij regelmatig alcohol, bij vet in de lever, bij medicijnen die de lever moet afbreken, en bij een galafvoer die niet goed doorstroomt. Die gevoeligheid is ook de beperking. Een hoog gamma-GT zegt dat je lever of galwegen belast zijn, niet waardoor, en het patroon met de andere waarden wijst de weg. Hoog gamma-GT met hoog ALAT is de lever; hoog gamma-GT met hoog ALP en bilirubine zijn de galwegen; hoog gamma-GT met een normaal ALAT en een ASAT dat sterker stijgt dan ALAT is alcohol; en hoog ALP met een normaal gamma-GT is geen lever maar bot, want gamma-GT stijgt niet door botproblemen. Op je uitslag staat gamma-GT in U/L. Normaal is tot ongeveer 55 U/L voor een man vanaf 19 jaar en tot 38 U/L voor een vrouw, en hier zijn de labs het over eens. Een gezonde lever zit ruim daaronder. Het enzym heeft een halfwaardetijd van een dag of tien, dus een verandering in wat je drinkt of slikt zie je na een paar weken terug.

Gamma-GT is de eerlijkste maat voor wat alcohol met je lever doet. Alcohol zet de aanmaak van het enzym in de levercellen aan, en bij wie regelmatig drinkt staat de waarde omhoog terwijl ALAT nog normaal kan zijn. Het reageert niet op één avond, maar op het gemiddelde van de laatste weken. Daarmee is het de waarde die laat zien wat een dry january of een maand zonder oplevert: bij de meeste mensen zakt gamma-GT in vier tot zes weken terug naar normaal, en dat is een concreet resultaat van een concreet besluit. De tweede reden is dat gamma-GT meebeweegt met het hele metabole beeld. Buikvet, insulineresistentie, hoge triglyceriden en leververvetting tillen het op, en een gamma-GT aan de bovenkant van de band gaat samen met een hoger risico op diabetes en hart- en vaatziekte, ook binnen de normale band. Het enzym is een maat voor oxidatieve stress, en het zakt met gewichtsverlies, bewegen en minder suiker net zo goed als met minder alcohol. De derde reden is de galafvoer. Galstenen, een vernauwing of een ontsteking van de galwegen laten gamma-GT en ALP samen stijgen, vaak met bilirubine erbij en klachten rechtsboven in de buik. Dat is een ander beeld dan leverbelasting, en de combinatie van gamma-GT en ALP houdt de twee uit elkaar zonder verder onderzoek.

Een hoog gamma-GT betekent lever of galwegen onder belasting. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: alcohol, leververvetting, medicijnen, een gestuwde galafvoer, en zelden hartfalen, waarbij de lever door stuwing vol bloed staat. ALAT en ALP wijzen de weg: hoog ALAT erbij is de lever, hoog ALP erbij zijn de galwegen, alleen gamma-GT hoog is meestal alcohol of medicijnen. Een licht verhoogde waarde bij verder normale leverwaarden is bijna altijd leefstijl en zakt binnen weken. Een laag gamma-GT betekent niets; het is geen tekort en een lage waarde is eerder gunstig dan ongunstig. Lees gamma-GT altijd naast ALAT, ASAT, ALP en bilirubine, en bij een verhoging naast je triglyceriden en buikomvang. Prik liever in een gewone week dan na een feestweekend, tenzij je juist wilt zien wat dat doet.