ASAT

ASAT is een enzym uit de stofwisseling van aminozuren, en het zit overal waar veel energie wordt omgezet: in je levercellen, in je skeletspieren, in je hartspier, en in mindere mate in je nieren en rode bloedcellen. Het lekt in je bloed zodra cellen in een van die weefsels beschadigd raken. De waarde zegt dus dat er ergens cellen onder druk staan, en anders dan ALAT zegt hij niet meteen waar. Dat is de reden dat ASAT en ALAT altijd samen gelezen worden. ALAT zit vrijwel alleen in de lever; ASAT zit in de lever én in de spieren. Stijgt ASAT terwijl ALAT normaal blijft, dan komt het uit de spieren, en bij wie sport is dat de gewoonste situatie: een zware krachttraining of een lange duurloop laat ASAT een paar dagen verdubbelen of verdrievoudigen zonder dat er met de lever iets is. Stijgen beide, dan is het de lever, en stijgt ASAT daarbij sterker dan ALAT, met een hoog gamma-GT erbij, dan is alcohol de eerste verdachte. Bij leververvetting is het andersom: ALAT staat hoger dan ASAT. Op je uitslag staat ASAT in U/L. Normaal is tot ongeveer 35 U/L voor een man vanaf 19 jaar en tot 31 U/L voor een vrouw; bij mannen ligt de grens hoger omdat ze meer spiermassa hebben. ASAT verdwijnt sneller uit het bloed dan ALAT, in ongeveer een etmaal, dus een verhoging door training is na een paar rustdagen weer weg.

Voor wie sport is ASAT de leverwaarde die het vaakst onnodig schrikt. Na een zware training, een wedstrijd of een nieuwe oefening lekken de spieren enzymen, en ASAT staat dan een paar dagen boven de band, samen met CK en LDH, terwijl ALAT en gamma-GT rustig blijven. Dat is geen lever maar spierherstel. Wie dat weet, prikt op een rustdag en leest de waarde in het juiste gezelschap; wie het niet weet, krijgt een leveronderzoek dat nergens toe leidt. De tweede reden is alcohol. Alcohol beschadigt de levercellen op een manier die vooral ASAT vrijmaakt, en het remt bovendien de vitamine B6 waarmee ALAT wordt gemeten. Daardoor stijgt ASAT bij regelmatig drinken sterker dan ALAT, en een verhouding van ASAT op ALAT boven de 2 is bij een leverprobleem het klassieke beeld van alcohol. Samen met een hoog gamma-GT en een hoog MCV is dat een patroon dat de vraag naar drinken beantwoordt voordat je hem stelt, en het zakt in de weken nadat je mindert. De derde reden is dezelfde als bij ALAT: leververvetting, de gewoonste leveraandoening, waarbij ASAT meestal wat minder stijgt dan ALAT. En omdat ASAT ook in de hartspier zit, stijgt het bij schade aan het hart, al wordt dat tegenwoordig met troponine gemeten en niet meer met ASAT.

Een hoog ASAT betekent cellen onder druk in lever, spieren of hart. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: zware training of spierschade, leververvetting, alcohol, medicijnen of supplementen, en zelden schade aan de hartspier of een virale hepatitis. De sleutel is ALAT ernaast. Hoog ASAT met normaal ALAT en normaal gamma-GT is spier; hoog ASAT en hoog ALAT is lever; hoog ASAT dat sterker stijgt dan ALAT, met hoog gamma-GT, is alcohol; hoog ALAT dat sterker stijgt dan ASAT is leververvetting. Een laag ASAT betekent niets. Bij weinig spiermassa of een tekort aan vitamine B6 zit de waarde wat lager, en dat is geen bevinding. Lees ASAT altijd naast ALAT en gamma-GT, en bij een sporter naast CK, dat spierschade rechtstreeks laat zien. Prik op een rustdag, minstens twee dagen na zware inspanning, en vergelijk over de tijd onder dezelfde omstandigheden.