LDH

Elke cel in je lichaam maakt energie, en als er even te weinig zuurstof is, schakelt zij over op een noodroute waarin LDH, lactaatdehydrogenase, pyruvaat omzet in lactaat. Daarom zit het enzym in vrijwel elk weefsel: spieren, hart, lever, nieren, longen, en in grote hoeveelheden in je rode bloedcellen. Gaan er ergens cellen kapot, dan lekt LDH in je bloed, en de waarde stijgt. Dat maakt LDH een breed alarm dat geen orgaan aanwijst. Er bestaan vijf varianten van het enzym die per weefsel verschillen, en die zijn apart te bepalen, maar wat op een gewone uitslag staat is de optelsom. De betekenis komt van het gezelschap: hoog ASAT en CK erbij is spier, hoog bilirubine en veel reticulocyten erbij is afbraak van rode cellen, hoog ALAT erbij is de lever. En één praktisch punt kleurt alles: een rode bloedcel bevat ruwweg vijftig keer zoveel LDH als het bloedplasma. Gaan er cellen kapot in het buisje, bij een moeizame afname, dan meet je vooral dat. Op je uitslag staat LDH in U/l. De landelijke referentiewaarde loopt tot 225 U/l, en de bovengrens van je eigen lab ligt meestal iets hoger, rond de 250, en loopt bij sommige labs met de leeftijd op. Een licht verhoogde waarde bij een verder normaal bloedbeeld is zelden het spoor dat je verder brengt.

Voor wie sport is LDH in de eerste plaats een trainingsmarker. Na een zware krachttraining, een lange duurloop of een wedstrijd staan LDH, CK en ASAT een paar dagen boven de band, omdat spiervezels bij inspanning kapotgaan en herstellen. Dat is geen schade om je zorgen over te maken, het is de reden dat je sterker wordt. Wie dat weet, prikt op een rustdag; wie het niet weet, leest een leveronderzoek dat nergens toe leidt. De tweede reden is afbraak van rode bloedcellen. Bij een hemolyse, door antistoffen, een erfelijke celvorm of een kapotte hartklep, stijgt LDH samen met bilirubine en de reticulocyten, terwijl het hemoglobine zakt en het haptoglobine verdwijnt. Dat is een beeld dat LDH als eerste zichtbaar maakt, en bij hardlopers gebeurt het in het klein bij elke voetstap. Ook bij een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur stijgt LDH, omdat het beenmerg dan te grote cellen maakt die al in het merg kapotgaan. De derde reden is wat LDH niet is. Het wordt bij sommige vormen van kanker gebruikt om het beloop te volgen, omdat snelgroeiend weefsel veel LDH vrijmaakt, en dat maakt mensen bang voor een verhoogde waarde. Maar bij iemand zonder diagnose is een verhoogd LDH bijna nooit kanker en bijna altijd spier, afname of rode cellen. Het is een maat voor beloop naast een diagnose die al vaststaat, geen test om er een te vinden.

Een hoog LDH betekent dat er ergens cellen zijn afgebroken, en de eerste vraag is of dat in het buisje gebeurde. Ging de afname moeizaam, dan zijn er rode cellen kapotgegaan en meet je hun inhoud; meestal staat er dan 'hemolyse' bij de uitslag, en kalium is dan ook vals hoog. Daarna in volgorde van hoe vaak het voorkomt: spierschade na inspanning, leverschade, afbraak van rode bloedcellen, en zelden weefselschade elders, zoals een hartinfarct, een longembolie of snelgroeiend tumorweefsel. ASAT en CK wijzen naar spier, ALAT naar de lever, bilirubine en reticulocyten naar rode cellen. Een laag LDH betekent niets; het is gewoon weinig celverval, en er hoort niets bij. Lees LDH nooit los, maar altijd naast ASAT, CK, bilirubine, de reticulocyten en je hemoglobine. Prik op een rustdag, en vergelijk over de tijd bij hetzelfde lab, want de bovengrenzen verschillen.