Reticulocyten

Rode bloedcellen worden in je beenmerg gemaakt en leven daarna ongeveer vier maanden in je bloed. De eerste dag of twee na hun vertrek dragen ze nog resten van het aanmaakproces met zich mee, en in die fase heten ze reticulocyten. Daarna zijn het gewone rode bloedcellen. Omdat die jonge fase zo kort duurt, is het aantal reticulocyten een momentopname van de productie: het zegt hoeveel cellen er de laatste dagen bij zijn gekomen, niet hoeveel er in totaal rondgaan. Dat maakt het getal anders dan je hemoglobine. Hemoglobine zegt of je bloedarmoede hebt; reticulocyten zeggen waarom. Een gezond beenmerg reageert op bloedarmoede door harder te werken, en dan stijgen de reticulocyten. Blijven ze laag terwijl het hemoglobine laag is, dan kan het beenmerg niet harder, meestal omdat het de grondstoffen mist: ijzer, vitamine B12 of foliumzuur. Stijgen ze fors, dan maakt het beenmerg volop en verdwijnen de cellen ergens anders: door bloedverlies of door afbraak. Op je uitslag staan reticulocyten als een aantal per liter, ×10⁹/L, en soms als promillage van alle rode bloedcellen. Normaal is ongeveer 30 tot 100 ×10⁹/L waar de labs elkaar overlappen. Het promillage is een andere maat en niet te vergelijken met dat bereik.

De eerste reden om reticulocyten te kennen, is dat ze bij bloedarmoede de richting wijzen. Moe, bleek en een laag hemoglobine kan van alles zijn, maar met de reticulocyten erbij wordt het een van twee verhalen. Laag: het beenmerg mist grondstoffen of wordt geremd, en dan zoek je in ferritine, B12, foliumzuur, je nieren en een ontsteking. Hoog: het beenmerg doet zijn werk en er gaat bloed verloren of er worden cellen afgebroken, en dan zoek je in de darm, de menstruatie en de afbraak. Dat scheelt een omweg. De tweede reden is dat het het snelste getal is bij herstel. Begin je met ijzer of vitamine B12 bij een tekort, dan stijgen de reticulocyten binnen een week, lang voordat het hemoglobine beweegt. Een stijging is het teken dat het tekort de oorzaak was en dat de behandeling aanslaat; blijft de stijging uit, dan klopt er iets niet, en dat wil je na een week weten en niet na drie maanden. De derde reden is sport. Wie op hoogte traint of woont, maakt meer rode cellen en heeft meer reticulocyten; wie veel hardloopt, breekt door de klap van elke voetstap wat rode cellen af en houdt dat met een licht verhoogd aantal bij. Beide zijn normaal en horen bij het beeld. In de dopingcontrole is het reticulocytengetal om diezelfde reden een van de vaste waarden in het bloedpaspoort.

Een laag aantal betekent dat het beenmerg weinig nieuwe cellen afgeeft. Bij een normaal hemoglobine is dat rust en zegt het niets. Bij een laag hemoglobine is het de aanwijzing dat het beenmerg niet harder kan, in volgorde van hoe vaak dat voorkomt: een ijzertekort, een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, een chronische ontsteking of nierziekte, medicijnen die het beenmerg remmen, en zelden een beenmergziekte. Een hoog aantal betekent dat het beenmerg hard werkt. Bij een laag of dalend hemoglobine wijst dat op verlies of afbraak: bloedverlies, meestal uit de darm of door hevige menstruatie, of afbraak van rode cellen, waarbij LDH en bilirubine mee stijgen. Bij een herstellend hemoglobine is het goed nieuws: het beenmerg vult aan, na een bloeding of na het starten van ijzer of B12. Bij een normaal of hoog hemoglobine hoort het bij hoogte, zware duursport of een zwangerschap. Zet reticulocyten naast je hemoglobine en je MCV, en verder naast ferritine, vitamine B12, foliumzuur en LDH. Let op de eenheid: een aantal per liter en een promillage zijn twee verschillende getallen.