MCV

Een rode bloedcel wordt in het beenmerg gemaakt in een reeks delingen, en hoe groot hij uiteindelijk is, hangt af van wat er tijdens die delingen beschikbaar was. Is er te weinig ijzer om hemoglobine te maken, dan deelt de cel een keer extra door voordat hij vol genoeg is, en komt hij klein en bleek in het bloed. Is er te weinig vitamine B12 of foliumzuur om DNA te maken, dan hapert juist de deling terwijl de cel wel doorgroeit, en komt hij te groot in het bloed. MCV, het gemiddelde volume, vertelt daardoor welk van de twee er aan de hand is. Het is een gemiddelde over cellen die er al zijn, en een rode cel gaat ongeveer vier maanden mee. Daardoor verandert MCV langzaam: een ijzertekort maakt de cellen pas kleiner nadat de oude, normale cellen zijn afgebroken en vervangen. Voor een vroeg teken kijk je naar RDW, de spreiding in celgrootte, die al oploopt zodra de nieuwe cellen anders zijn dan de oude. En bij een tekort aan ijzer én B12 tegelijk kunnen de effecten elkaar opheffen, met een normaal MCV en een hoog RDW. Op je uitslag staat MCV in fL. Normaal is 80 tot 100 fL, en dat bereik is overal hetzelfde. MCV wordt berekend uit hematocriet en het aantal rode cellen, en beweegt niet met je vochtbalans mee.

MCV is de waarde die bij een laag hemoglobine meteen de richting wijst. Kleine cellen: ijzer, en dan is ferritine de volgende vraag, plus waar het bloed heen gaat. Grote cellen: B12 of foliumzuur, en dan zijn die twee de volgende vraag, plus alcohol en de schildklier. Normale cellen bij bloedarmoede: bloedverlies, een chronische ontsteking of de nieren. Die driedeling scheelt een omweg, en ze staat in elk bloedbeeld, ook als er nog niets aan de hand lijkt. Voor wie geen bloedarmoede heeft, is MCV vooral interessant aan de hoge kant. Alcohol is de gewoonste reden voor te grote rode cellen bij iemand die verder gezond is: het verstoort de aanmaak in het beenmerg rechtstreeks, en een MCV dat aan de bovenkant van de band zit of erboven, bij een normaal B12 en foliumzuur, is vaak het eerste meetbare spoor van te veel drinken, eerder dan de leverwaarden. Het zakt weer in de maanden nadat je mindert, en dat maakt het een eerlijke maat voor wie wil weten of de knop echt om is. Een B12-tekort door plantaardig eten, maagzuurremmers of metformine laat het MCV ook oplopen, vaak jaren voordat het hemoglobine zakt. Aan de lage kant zonder bloedarmoede is dragerschap van thalassemie de gewoonste verklaring: kleine cellen, een hoog aantal, een normaal ferritine. Dat is geen ziekte en vraagt niets, behalve dat je het weet, omdat het op ijzertekort lijkt en ijzer dan niet helpt.

Een laag MCV betekent kleine cellen. De gewoonste verklaring eerst: een ijzertekort, dragerschap van thalassemie, en zelden een chronische ziekte. Ferritine maakt het onderscheid: laag bij ijzertekort, normaal bij thalassemie. Bij een ijzertekort is het MCV pas laag als het tekort al maanden bestaat; de klachten en het ferritine gaan eraan vooraf. Een hoog MCV betekent grote cellen. In volgorde: een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, alcohol, een trage schildklier, medicijnen zoals methotrexaat en sommige middelen tegen epilepsie en hiv, en zelden een beenmergprobleem. B12 en foliumzuur zeg je met een prik, alcohol zeg je zelf, en de schildklier met TSH. Een hoog MCV met een normaal B12 en foliumzuur is negen van de tien keer alcohol. Zet MCV naast hemoglobine, MCH, MCHC en RDW, en verder naast ferritine bij een lage waarde en B12, foliumzuur en TSH bij een hoge. Vergelijk over de tijd, want de trend zegt meer dan één getal.