SII (ontstekingsindex)

Neutrofielen en lymfocyten reageren tegengesteld op hetzelfde signaal: adrenaline en cortisol zetten neutrofielen in het bloed en sturen lymfocyten terug naar de lymfeklieren, en bij een infectie of een ontsteking gebeurt hetzelfde. Bloedplaatjes doen mee, maar trager. Een ontsteking die dagen aanhoudt, zet het beenmerg aan tot meer bloedplaatjes, en die blijven een tot twee weken in het bloed. Zo bundelt de SII een snel signaal en een traag signaal in één getal. Dat is het idee achter de index. Bloedplaatjes maal neutrofielen staat boven de streep, lymfocyten eronder, en zo bevat de SII de NLR en de bloedplaatjes/lymfocyten-verhouding allebei: alles wat de neutrofielen of de bloedplaatjes optilt of de lymfocyten drukt, tilt de index op. Bij een gezonde volwassene in rust komt hij uit in de lage honderden. Bij een zware bacteriële infectie loopt hij op tot in de duizenden, en bij iemand die slecht slaapt, veel traint of rookt, kruipt hij langzaam omhoog. Je uitslag drukt de index niet af; je rekent hem zelf uit met de calculator op deze pagina, met de drie absolute aantallen in ×10⁹/L. Het ene onderzoek dat een referentie-interval heeft gepubliceerd, bij 5.969 gezonde volwassenen van 18 tot 79 jaar, komt uit op 142 tot 804, en boven de 65 ligt de index wat lager (Luo e.a., 2019).

De SII laat zien hoe zwaar je lichaam belast is, net als de NLR, met één verschil: de bloedplaatjes. Neutrofielen leven een dag en zijn na een korte belasting snel weer op hun gewone niveau; bloedplaatjes lopen bij een ontsteking over dagen op en zakken over weken. Een belasting die al een tijd duurt, een verkoudheid die nasleept of een sluimerende ontsteking, houdt daardoor de index hoog terwijl de NLR alweer normaal is. De twee samen zeggen of iets acuut is of al een tijd loopt. De tweede reden is de samenhang met hart- en vaatziekten in de gewone bevolking. In een groep van 42.875 Amerikaanse volwassenen die tot 20 jaar werden gevolgd, hadden mensen met een index boven 655,56 een 29 procent hogere kans om te overlijden en een 33 procent hogere kans op een hart- of vaatdood dan mensen onder 335,36 (Xia e.a., 2023). Dat is een samenhang en geen oorzaak: de index meet de sluimerende ontsteking van buikvet, roken en weinig beweging, en die zakt mee als de leefstijl verandert. Dat maakt hem een bruikbare maat om over de jaren te volgen, naast CRP, dat de ontsteking zelf meet. De eerlijke beperking is dat de index niet zegt welk van de drie getallen bewoog. Een SII van 900 kan komen van een bacterie die de neutrofielen optilde, van een ijzertekort dat de bloedplaatjes verhoogde, of van prednison dat de lymfocyten drukte. Daarom lees je hem altijd naast de drie losse getallen, naast de NLR en naast CRP, en daarom is één uitkomst een momentopname en de trend het echte getal.

Een lage SII betekent dat de lymfocyten overheersen ten opzichte van de bloedplaatjes en de neutrofielen, en dat is meestal gunstig: de balans ligt naar herstel. Onder de 142 is de vraag welke kant het vandaan komt. Meer lymfocyten is meestal een virus of de herstelfase erna. Minder neutrofielen is een virus dat net is geweest, een medicijn, of een van nature lager aantal, wat bij mensen met Afrikaanse of Midden-Oosterse voorouders veel voorkomt. Minder bloedplaatjes drukt de index ook, en dan is het aantal bloedplaatjes zelf de waarde om naar te kijken. Een hoge SII betekent dat je lichaam in de stressstand staat of dat er een ontsteking loopt, en de vraag is waardoor. Boven de 804 met koorts en een hoog CRP is het een infectie of een ontsteking, en dan zakt de index met het herstel, alleen trager dan de NLR, omdat de bloedplaatjes naijlen. Zonder koorts is het bijna altijd belasting: een zware training de dag ervoor, een slechte nacht, een periode van druk, roken, prednison of buikvet. Een index die over meerdere metingen aan de hoge kant blijft zonder infectie, is de sluimerende ontsteking, en die lees je naast je buikomvang, je slaap en je CRP. De SII hoort altijd naast de bloedplaatjes, neutrofielen en lymfocyten zelf, want de index zegt niet welk van de drie bewoog, naast de NLR, die sneller reageert en de bloedplaatjes weglaat, en naast CRP, dat zegt of er ontsteking loopt.