Neutrofielen

Van alle witte bloedcellen zijn neutrofielen de talrijkste: meer dan de helft van wat je bloedbeeld telt. Het zijn de eerstehulptroepen. Ze leven maar een dag, worden in je beenmerg in enorme aantallen bijgemaakt, en trekken binnen minuten naar de plek waar een bacterie binnenkomt of weefsel beschadigd is. Daar slokken ze bacteriën op en vernietigen die met enzymen en zuurstofradicalen. Pus is voor een groot deel dode neutrofielen. Omdat ze zo kort leven, is het aantal in je bloed een momentopname van vraag en aanbod. Je beenmerg houdt een grote reserve klaar, en een deel van de cellen zit tegen de wand van je bloedvaten geplakt in plaats van mee te stromen. Adrenaline maakt ze los: bij stress, een zware training of schrik verdubbelt het getal binnen een uur en is het een paar uur later weer terug. Cortisol en prednison doen hetzelfde, en houden de cellen bovendien langer in het bloed. Een bacteriële infectie zet het beenmerg aan tot extra aanmaak, en dan verschijnen er ook jonge vormen in je bloed. Op je uitslag staat het aantal in ×10⁹/L, en lees het als absoluut aantal, niet als percentage. Normaal is ongeveer 1,8 tot 7,0 ×10⁹/L, waar de labs elkaar overlappen. Onder de 1,5 ×10⁹/L wordt de afweer tegen bacteriën dunner, en onder de 0,5 ×10⁹/L is een gewone infectie een noodgeval.

Neutrofielen zijn de waarde die zegt of een infectie bacterieel is. Een bacterie tilt het aantal op, met een hoog CRP erbij en vaak jonge vormen op de uitslag; een virus laat de neutrofielen normaal of laag en tilt de lymfocyten op. Dat verschil is de reden dat een bloedbeeld met differentiatie meer zegt dan het totaal aan witte cellen, en het is de vraag die een arts beantwoordt voordat hij over antibiotica beslist. Buiten een infectie zeggen neutrofielen iets over de stand van je lichaam. Roken houdt de longen in een lichte ontstekingsstand en tilt het aantal blijvend op, buikvet doet dat milder, en slecht slapen en chronische stress via cortisol. Een aantal dat jaar na jaar tegen de bovengrens zit zonder dat je ziek bent, is daardoor een teken van sluimerende ontsteking, en het hangt samen met meer hart- en vaatziekten. Het is ook de teller in de verhouding met lymfocyten, de NLR, die precies die balans tussen stress en herstel meet. Een laag aantal is de kant die telt voor je veiligheid. De meeste verlagingen zijn onschuldig: een virus dat net is geweest, een medicijn, of een aanleg die bij mensen met Afrikaanse of Midden-Oosterse voorouders veel voorkomt en waarbij de afweer gewoon werkt. Maar onder de 0,5 ×10⁹/L heeft je lichaam nauwelijks verdediging tegen bacteriën, en koorts is dan een reden om dezelfde dag gezien te worden. Daarom wordt een laag aantal doorgebeld en een hoog aantal niet.

Een laag aantal betekent meestal dat het beenmerg tijdelijk minder aanmaakt of dat cellen naar het weefsel zijn getrokken. Van vaak naar zelden: een virusinfectie in de afgelopen weken, die het aantal tot een paar weken laag houdt; medicijnen, zoals sommige pijnstillers, antibiotica, schildklierremmers, middelen tegen reuma, epilepsie of psychose; en aanleg, waarbij het aantal rond de 1,0 tot 1,5 ligt zonder dat je vaker ziek bent. Zeldzamer zijn een tekort aan B12 of foliumzuur, waardoor het beenmerg alle cellen trager maakt, en een auto-immuunziekte. Een aantal dat zonder verklaring blijft dalen, of samen met bloedarmoede en weinig bloedplaatjes zakt, hoort onderzocht te worden. Een hoog aantal betekent dat je lichaam neutrofielen mobiliseert. Met koorts en een hoog CRP is het een bacteriële infectie of weefselschade, en dan zakt het getal met het herstel. Zonder koorts is het bijna altijd iets anders: een zware training de dag ervoor, stress, roken, prednison, een zwangerschap of buikvet. Het verschil zit in de jonge vormen: bij een infectie zet het beenmerg onrijpe cellen uit, bij stress alleen rijpe cellen van de vaatwand. Een aantal ver boven de band met onrijpe cellen erbij is een ander beeld, en dat beoordeelt een arts dezelfde dag. Leg neutrofielen altijd naast de lymfocyten, want samen laten ze zien of het een bacterie of een virus is, naast CRP, dat zegt of er ontsteking loopt, en naast het totaal aan witte cellen. Bij een laag aantal horen ook hemoglobine, bloedplaatjes en B12 en foliumzuur erbij.