Monocyten

Na de eerste golf van neutrofielen komt de tweede: monocyten. Het zijn de grootste witte bloedcellen, en in je bloed zijn ze onderweg. Na een dag of drie kruipen ze door de vaatwand het weefsel in en veranderen daar in macrofagen, letterlijk grote eters, die dode cellen, bacteriën en afval verteren en signaalstoffen afgeven die het herstel op gang brengen. Elk orgaan heeft zijn eigen macrofagen: in de longen, de lever, de hersenen en de vaatwand, en die worden vanuit het bloed aangevuld. Omdat monocyten pas na de eerste golf nodig zijn, komt het aantal in je bloed later omhoog dan de neutrofielen en het CRP. Het loopt op in de herstelfase van een infectie, als er opgeruimd moet worden, en het blijft hoog zolang een ontsteking doorgaat: bij een darmontsteking, reuma, een infectie die aanhoudt zoals tuberculose of een ontstoken hartklep. Prednison en chemotherapie drukken het aantal. Op je uitslag staat het aantal in ×10⁹/L, en lees het als absoluut aantal, niet als percentage. Normaal is ongeveer 0,3 tot 0,9 ×10⁹/L, waar de labs elkaar overlappen. De onderkant zegt weinig: monocyten zijn schaars, en een laag aantal is bijna nooit een bevinding op zichzelf.

Monocyten vertellen in welke fase een ontsteking zit. Bij een verse bacteriële infectie zijn de neutrofielen hoog en de monocyten nog normaal; een week later, als je je beter voelt, zijn de neutrofielen terug en lopen de monocyten op, omdat er opgeruimd wordt. Een aantal dat hoog blijft terwijl CRP al zakt, is dus geen reden tot zorg maar het teken van herstel. Een aantal dat samen met CRP hoog blijft, wijst op een ontsteking die niet ophoudt, en dan is de vraag waar die zit. Voor wie gezond is, zijn monocyten interessant omdat ze de cel zijn die aderverkalking maakt. Macrofagen in de vaatwand slokken LDL-deeltjes op die daar zijn blijven steken, raken vol vet en worden schuimcellen, de kern van een plaque. Meer monocyten in je bloed betekent meer aanvoer voor dat proces, en een hoger aantal binnen de band hangt daardoor samen met meer hart- en vaatziekten. Roken en buikvet tillen het aantal blijvend op, precies de twee dingen die ook de vaatwand belasten, en na het stoppen met roken en het kwijtraken van buikvet zakt het aantal in maanden mee. De zeldzame kant is een aantal dat ver boven de band blijft zonder infectie of ontsteking. Dat kan een beenmergziekte zijn, waarbij de aanmaak van monocyten ontspoort, en dan zie je meestal ook afwijkingen in de andere cellen. Dat is de reden dat een aanhoudend hoog aantal wordt nagekeken, ook als je je goed voelt.

Een laag aantal betekent op zichzelf bijna nooit iets. De band begint laag, en een aantal net eronder komt door prednison, chemotherapie of een zware acute infectie waarbij de cellen massaal het weefsel in zijn getrokken. Zodra de oorzaak weg is, komt het aantal terug. Alleen een laag aantal naast lage neutrofielen, bloedarmoede en weinig bloedplaatjes zegt iets over het beenmerg als geheel. Een hoog aantal betekent dat er opgeruimd wordt, en de vraag is of dat een fase is of een toestand. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: de herstelfase na een infectie, waarbij CRP al zakt; een ontsteking die al even loopt, zoals een darmontsteking of reuma; een infectie die aanhoudt; roken; en een auto-immuunziekte. Een aantal dat bij herhaling ver boven de band blijft zonder een van die verklaringen, en zeker met afwijkingen in de andere cellen, hoort naar het beenmerg gekeken te worden. Lees altijd het absolute aantal: als de neutrofielen zakken, stijgt het percentage monocyten zonder dat er één cel bij is gekomen. Monocyten hoort altijd naast CRP, dat zegt of de ontsteking nog actief is of al aan het uitdoven, naast de neutrofielen en lymfocyten, die de fase van een infectie laten zien, en naast het totaal aan witte cellen.