Basofielen

Van de vijf soorten witte bloedcellen zijn basofielen de kleinste groep: minder dan één op de honderd. Hun korrels kleuren onder de microscoop donkerblauw en zitten vol histamine en heparine. Bij een allergische reactie herkennen ze het allergeen via antistoffen op hun oppervlak, en geven ze de histamine af die de vaten wijder maakt, de neus laat lopen en de huid laat jeuken. Ze zijn de rondreizende verwanten van de mestcellen, die hetzelfde doen vanuit het weefsel. Omdat er zo weinig zijn, is het aantal in je bloed grof: het lab telt er bij een gewone meting maar een handvol, en het verschil tussen nul en een paar honderdsten is meetruis. Elke band begint bij nul, en dat betekent dat een laag aantal nooit een bevinding is. Het aantal loopt licht op bij allergie, bij een ontsteking die al langer loopt, zoals een darmontsteking, en bij een trage schildklier. Cortisol en prednison drukken het, net als de eosinofielen. Op je uitslag staat het aantal in ×10⁹/L. Normaal is ongeveer 0 tot 0,15 ×10⁹/L, waar de labs elkaar overlappen. Alleen een aantal dat blijvend ver boven de band zit, wordt serieus genomen, want dat is het klassieke beeld van een beenmergziekte waarbij de aanmaak van witte cellen ontspoort.

Op zichzelf zeggen basofielen weinig, en dat is de eerlijke boodschap van deze pagina. Ze zijn zo schaars dat een gewone meting nauwelijks verschil kan maken tussen normaal en licht verhoogd, en de meeste verhogingen zijn een milde reactie op iets wat je al weet: een allergie, een ontsteking die loopt. Wie zijn bloedbeeld leest en een licht verhoogd aantal basofielen ziet, mag dat meestal laten rusten. Waar ze wel iets toevoegen, is in het patroon. Bij een allergie lopen de eosinofielen op en de basofielen soms mee, terwijl CRP normaal blijft. Bij een ontsteking die al even loopt, lopen de monocyten op en de basofielen soms mee, met een CRP dat hoog blijft. En bij een trage schildklier, die het hele lichaam vertraagt, lopen ze licht op naast een hoog TSH. In elk van die gevallen bevestigen ze wat de andere waarden al zeggen. De ene situatie waarin basofielen de hoofdrol spelen is zeldzaam. Bij chronische myeloïde leukemie, een beenmergziekte waarbij de aanmaak van witte cellen ontspoort, is een blijvend hoog aantal basofielen een van de eerste tekenen, naast een sterk verhoogd totaal aan witte cellen en onrijpe cellen op de uitslag. Zo'n beeld valt bij de telling op en beoordeelt een arts dezelfde dag. Het is de reden dat een aantal dat bij herhaling ver boven de band blijft, wordt nagekeken, ook zonder klachten.

Een laag aantal betekent niets. Elke band begint bij nul, cortisol en prednison drukken het aantal bij stress, ziekte en een acute allergische reactie, en een gewone meting telt er sowieso maar een handvol. Er is geen ondergrens die iets betekent. Een hoog aantal betekent meestal een milde reactie, en de andere witte cellen zeggen waarop. Met hoge eosinofielen en een normaal CRP is het een allergie. Met hoge monocyten en een hoog CRP is het een ontsteking die al even loopt. Met een hoog TSH is het een trage schildklier. Een aantal dat bij herhaling ver boven de band blijft, zeker met een sterk verhoogd totaal aan witte cellen en onrijpe cellen op de uitslag, is het beeld van een beenmergziekte, en dat wordt dezelfde dag beoordeeld. Lees basofielen nooit alleen, maar naast de eosinofielen, die bij een allergie de hoofdrol spelen, naast de monocyten en CRP, die een langer lopende ontsteking laten zien, en naast het totaal aan witte cellen en de neutrofielen, die zeggen of het beenmerg als geheel meedoet.