FIB-4

Leververvetting is bij een op de vier volwassenen aanwezig, en bij de meesten blijft het bij vet. Bij een deel raakt de lever door de jaren heen ontstoken en vormt hij littekens, fibrose, en dat is de stap die ertoe doet: een lever met vet herstelt volledig, een lever met veel littekens niet. Het probleem is dat je dat aan ALAT en gamma-GT niet ziet; die zeggen dat de lever belast is, niet hoeveel litteken er al ligt. FIB-4 vult dat gat met vier getallen die je al hebt. Je leeftijd, want littekens kosten jaren. Je ASAT en ALAT, want een lever die littekens vormt laat naar verhouding meer ASAT los. En je bloedplaatjes, want een lever met veel littekens laat het bloed uit de darm minder goed door, waardoor de milt zwelt en bloedplaatjes wegvangt. Leeftijd maal ASAT, gedeeld door bloedplaatjes maal de wortel van ALAT, en het patroon dat in de losse waarden niet opvalt wordt een getal. De score is gebouwd om iets uit te sluiten, niet om iets aan te tonen. Onder de 1,30 is gevorderde littekenvorming onwaarschijnlijk, en daar is de score goed in. Boven de 3,25 is zij waarschijnlijk genoeg om de lever in beeld te brengen, met een elastografie die de stijfheid meet. Daartussen zegt de score bewust niets, en dat is geen tekortkoming maar de reden dat er drie banden zijn.

FIB-4 is de score die van leververvetting een beantwoordbare vraag maakt. Wie een licht verhoogd ALAT heeft met buikvet, wil eigenlijk maar één ding weten: is dit nog vet, of zijn er al littekens. Een FIB-4 onder de 1,30 zegt dat het bijna zeker nog vet is, en vet verdwijnt met gewichtsverlies, minder suiker en bewegen. Dat is de uitkomst waar de score voor gemaakt is, en bij de meeste mensen met leververvetting is dat de uitkomst. De tweede reden is dat de score gratis is en al in je uitslag zit. Je leeftijd, ASAT, ALAT en bloedplaatjes staan in elk gewoon pakket, en de rekensom is in tien seconden gedaan. Wie zijn leverwaarden jaarlijks laat meten, kan de score jaarlijks uitrekenen en zien of hij stabiel blijft, wat de bedoeling is, of oploopt, wat de vraag naar de lever eerder stelt. De derde reden is dat je moet weten wat de score niet is. Je leeftijd staat in de teller, dus de score loopt met de jaren op zonder dat er iets aan je lever verandert; twee mensen met hetzelfde bloed krijgen op hun veertigste en hun zeventigste een andere uitkomst, en boven de 65 ligt de ondergrens daarom in de praktijk hoger. Bloedplaatjes zakken ook door heel andere dingen dan de lever, en een ASAT dat na een zware training omhoogschiet tilt de score mee. Een hoge score is dus een patroon om verder naar te kijken, geen diagnose.

Een lage FIB-4, onder de 1,30, betekent dat gevorderde littekenvorming onwaarschijnlijk is. Dat is de uitkomst waar de score voor gemaakt is, en bij een gewoon leverbeeld op jongere leeftijd is het de uitkomst die je verwacht. Heb je leververvetting, dan is dit het moment om het vet met leefstijl weg te werken, voordat de score ooit oploopt. Een hoge FIB-4, boven de 3,25, betekent dat de vier getallen samen een patroon vormen dat past bij littekenvorming, en dan hoort de lever in beeld gebracht te worden met een elastografie. Het betekent niet dat de diagnose vaststaat. Kijk eerst terug naar de vier getallen apart: een ASAT dat omhoogschoot na training, bloedplaatjes die om een andere reden laag zijn, of simpelweg een jaar ouder zijn, kunnen de score optillen zonder dat de lever veranderde. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: ouder worden, minder bloedplaatjes, een verschuiving tussen ASAT en ALAT, en zelden echte littekenvorming. Daartussen, van 1,30 tot 3,25, zegt de score bewust niets. De vraag wordt dan beantwoord met een elastografie of met een tweede score, en met de trend: een score die jaar op jaar gelijk blijft is geruststellender dan een score die oploopt.