Gecorrigeerd calcium

Calcium reist in je bloed op twee manieren: ongeveer de helft zit gebonden aan eiwit, bijna allemaal albumine, en de andere helft is vrij. Alleen het vrije deel werkt, in je zenuwen, spieren, hartritme en stolling, en alleen dat deel bewaakt je lichaam met PTH en vitamine D. Een gewone calciumbepaling telt de twee bij elkaar op. Zolang je albumine normaal is, maakt dat niets uit, want dan is het vrije deel een vaste fractie van het totaal. Het gaat mis als je albumine afwijkt. Bij een leverziekte, een nierziekte, ondervoeding, een langdurige ontsteking of een zwangerschap zakt het albumine, en met elk gram albumine minder daalt het gebonden calcium en dus het totaal, terwijl het vrije deel gewoon op peil blijft. Wie dan alleen naar het totaal kijkt, leest een tekort dat er niet is. Gecorrigeerd calcium is de rekensom die dat bijstelt: totaal calcium plus 0,025 mmol/L voor elke gram albumine onder de veertig. Andersom werkt het ook: bij een hoog albumine door uitdroging trekt de formule iets af. De uitkomst staat in mmol/L, net als het totaal calcium. Gezond is ongeveer 2,15 tot 2,55 mmol/L, de landelijke band, en 2,2 tot 2,6 mmol/L bij het ene lab dat de rekensom afdrukt. Meestal staat hij niet op je uitslag; je maakt hem zelf met de calculator op deze pagina.

Gecorrigeerd calcium is een hulpmiddel voor één situatie: een calcium dat afwijkt terwijl het albumine ook afwijkt. Bij wie gezond is en een normaal albumine heeft, zegt het totaal calcium hetzelfde en voegt de rekensom niets toe. Daarom staat hij meestal niet op je uitslag, en daarom hoef je hem niet te missen. Waar hij wel telt, is bij een laag albumine, en dat komt vaker voor dan je denkt: bij ouderen die weinig eten, bij wie lang ziek is geweest, bij een ontsteking die al even loopt, bij een lever die minder maakt of een nier die eiwit lekt. Een laag totaal calcium in die situatie is meestal geen tekort, en de rekensom laat dat zien voordat er onterecht calcium wordt aangevuld. Andersom kan een normaal totaal bij een laag albumine een verhoogd vrij calcium verbergen, en dan brengt de rekensom een bijschildklierprobleem aan het licht dat anders gemist was. De eerlijke beperking is dat de formule uit 1973 stamt en uitgaat van een gemiddeld lichaam. Bij zieke mensen, bij een sterk afwijkende zuurgraad en bij een hoog of laag totaal-eiwit zit ze er geregeld naast, en daarom zijn labs er terughoudend mee geworden. Bij twijfel, en zeker bij klachten van tintelingen of krampen, is het vrije calcium de directe meting waar geen formule aan te pas komt.

Een laag gecorrigeerd calcium betekent dat het vrije calcium ook laag is, want de invloed van albumine is al weggerekend. De vraag is dan waarom je regelkring het niet bijhoudt. Van vaak naar zelden: een tekort aan vitamine D, waarbij de darm te weinig opneemt en PTH het uit de botten haalt; een nierziekte, waarbij de nier vitamine D niet meer activeert en fosfaat vasthoudt; en een laag magnesium, zonder welk de bijschildklieren geen PTH afgeven. Zeldzaam zijn bijschildklieren die te weinig werken, meestal na een halsoperatie. Tintelingen rond de mond en in de vingers en krampen zijn de klachten die erbij horen. Een hoog gecorrigeerd calcium neem je serieus, ook zonder klachten. Overactieve bijschildklieren zijn de gewoonste reden bij wie zich goed voelt, en die herken je aan een PTH dat bij een hoog calcium niet laag is. Een kwaadaardige aandoening, meestal met klachten en een laag PTH, is de reden dat een hoog calcium bij iemand die ziek is dezelfde week wordt uitgezocht. Medicijnen zoals thiazideplaspillen, lithium, te veel vitamine D en calciumtabletten tillen de waarde ook op. Leg gecorrigeerd calcium altijd naast het totaal calcium en het albumine waaruit hij komt, naast PTH bij elke afwijkende waarde, en naast vitamine D en magnesium bij een lage waarde. Bij klachten of een sterk afwijkend albumine is het vrije calcium de betere maat.