Wat is vitamine D-tekort?
Vitamine D is eerder een hormoon dan een vitamine: de huid maakt het zelf, op zonlicht, en het lichaam zet het om in een opslagvorm die in het bloed te meten is als 25-hydroxyvitamine D. Die voorraad regelt hoeveel calcium de darm opneemt en hoe stevig bot en spier blijven. Wie weinig buiten komt, een donkere huid heeft of bedekkende kleding draagt, maakt structureel minder aan; boven de zeventig doet de huid het sowieso rustiger aan, en bij overgewicht verdwijnt een deel van de voorraad in het vetweefsel. De voeding dekt het verschil maar voor een klein deel: vette vis, eieren en de margarine en halvarine waaraan het in Nederland wordt toegevoegd. Boven de vijftigste breedtegraad, en daar ligt heel Nederland, staat de zon van oktober tot maart te laag om de huid iets te laten maken, dus de voorraad die je in de zomer opbouwt moet de winter door. De uitkomst lezen vraagt twee dingen die de meeste tabellen niet vertellen. Ten eerste de leeftijd: onder 30 nmol/L is het voor iedereen een tekort, maar vanaf 70 jaar geldt onder 50 al als tekort, omdat botten en spieren dan meer nodig hebben. Ten tweede het seizoen: de voorraad is aan het eind van de winter op zijn laagst en aan het eind van de zomer op zijn hoogst, dus dezelfde waarde betekent in maart iets anders dan in september.
Welke bloedwaarden laten vitamine D-tekort zien?
Elke waarde hieronder heeft een eigen pagina met de normaalwaarden van vier Nederlandse labs.
| Waarde | Wat het laat zien | Wijst hierop bij |
|---|---|---|
| Vitamine Dbepalend | De opslagvorm 25-OH-vitamine D. De voorraadmeter waar de leeftijdsgrens op leest. | laag |
| Calcium | De kalkhuishouding die vitamine D aanstuurt. Meestal pas afwijkend bij een lang bestaand tekort. | afwijkend |
| Gecorrigeerd calcium | Hetzelfde calcium, gecorrigeerd voor het eiwit dat het vervoert. De eerlijkere van de twee. | afwijkend |
Wat zijn de symptomen van vitamine D-tekort?
Deze klachten zijn bij vitamine D-tekort beschreven in richtlijnen en onderzoek. Geen ervan is er exclusief voor: dezelfde klachten passen bij tal van andere verklaringen, en een afwijkende waarde kan er ook zonder zijn.
Een licht of matig vitamine D-tekort geeft meestal helemaal geen klachten: je merkt het pas bij een ernstig, langdurig tekort, en dan vooral in spieren en botten.
- Spierzwakte of spierpijn, vooral in de bovenbenenin de richtlijn
Pas bij een ernstig, langdurig tekort; bij ouderen hoort daar een hoger valrisico bij.
Ook beschreven bij trage schildklier, testosterontekort.
- Botpijn of gevoelige bottenin de richtlijn
Eveneens een klacht van een ernstig, langdurig tekort (osteomalacie), niet van een lichte dip.
Vaak genoemd, niet bevestigd
Deze verbanden kom je overal tegen. We zetten ze er bewust bij, met wat het onderzoek er wél over laat zien.
- Vermoeidheidniet bevestigd
Wordt overal aan vitamine D gekoppeld, maar suppletiestudies laten geen consistent effect op moeheid zien. Voor huisartsen is moeheid dan ook geen reden om vitamine D te bepalen.
- Somberheid in de wintermaandenniet bevestigd
In de Nederlandse D-Vitaal-studie had een jaar suppletie geen effect op depressieve klachten. Voor een winterdip is lichttherapie wél onderbouwd.
Een klacht wijst niet één kant op, en een meting verklaart geen klacht: een bloedtest laat zien waar je waarden staan, de duiding en de diagnose horen bij je huisarts. De klachtenlijst volgt de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum; de niet-bevestigde verbanden volgen besprekingen van de studies in Huisarts & Wetenschap.
Waardoor ontstaat vitamine D-tekort?
Te weinig zonlicht
De huid maakt vitamine D op zonlicht, en dat is verreweg de grootste bron.
- Vooral binnen werken of weinig buitenkomen
- Een donkere huidskleur, die op deze breedtegraad minder aanmaakt
- Bedekkende kleding
Verminderde aanmaak en opname
Het zonlicht is er wel, maar het lichaam doet er minder mee.
- Vanaf ongeveer 70 jaar maakt de huid structureel minder aan
- Overgewicht, waarbij vitamine D in vetweefsel opgeslagen blijft
- Darmaandoeningen die de vetopname remmen
Verhoogde behoefte
De aanmaak is normaal, maar er is tijdelijk meer nodig.
- Zwangerschap en borstvoeding
Waarmee wordt vitamine D-tekort verward?
Steeds met de ene waarde die de twee uit elkaar houdt.
IJzertekort
Dezelfde vermoeidheid, een andere voorraad. De ferritine wijst de ijzerroute aan; de 25-OH-waarde de vitamine D-route. Ze sluiten elkaar niet uit en worden daarom vaak samen gemeten.
Onderscheidende waarde: Ferritine
Trage schildklier
Ook hier moeheid, spierklachten en somberheid. De TSH houdt de twee uit elkaar: die hoort bij de schildklier en beweegt niet mee met vitamine D.
Onderscheidende waarde: TSH
Bloedarmoede
Vermoeidheid met bleekheid past eerder bij een laag hemoglobine dan bij een lage vitamine D. Het bloedbeeld beslist.
Onderscheidende waarde: Hemoglobine
Wat je aan vitamine D-tekort doet
Ga naar buiten: een kwartier tot een halfuur daglicht op gezicht en armen tussen april en september is genoeg om de voorraad op te bouwen, zonder te verbranden. Eet twee keer per week vette vis, haring, makreel, zalm of sardines, en gebruik halvarine of margarine, waaraan vitamine D in Nederland wordt toegevoegd. Wie buikvet heeft, ziet de waarde stijgen bij afvallen, omdat de voorraad dan uit het vetweefsel vrijkomt. Van oktober tot maart maakt de huid in Nederland niets aan, en dan is een klein dagelijks supplement de eenvoudigste manier om niet te zakken: 10 microgram per dag voor wie weinig buiten komt, een donkere huid heeft of bedekkende kleding draagt, en 20 microgram vanaf 70 jaar; zwangere vrouwen en jonge kinderen vallen daar het hele jaar onder. Bij een gemeten tekort is een hogere dosis een paar maanden lang de weg, waarna de gewone dosis het bijhoudt. Meer is niet beter: boven de 250 nmol/L kan calcium zich gaan afzetten, en dat haal je alleen met hoge doses jarenlang. Meet na drie tot vier maanden opnieuw, in hetzelfde seizoen als je wilt vergelijken, want de opslagvorm beweegt traag. Een waarde die ondanks slikken niet stijgt, betekent dat de dosis te laag is of dat de darm het niet opneemt.
Vanaf welke vitamine D noemt een lab het te laag?
Dit is wat de vier grootste Nederlandse labs zelf publiceren, naast elkaar.
50 – 130nmol/L
Tussen 30 en 50 en tussen 130 en 250 verschilt het per lab, omdat elk lab zijn grenzen op zijn eigen methode en populatie legt. Boven 250 noemt elk lab het afwijkend.
Van 50 – 130 nmol/L noemt elk lab normaal. Tussen 30 en 50 en tussen 130 en 250 verschilt het per lab.
Alle leeftijdsgroepen per lab
| Lab | Groep | Referentiewaarde |
|---|---|---|
| Unilabs(Saltro, Medlon, SHO, Atalmedial)2026 | Alle leeftijden | 30–130 nmol/L |
| Star-shl2026 | Alle leeftijden | 50–150 nmol/L |
| Certe2026 | Alle leeftijden | 50–250 nmol/L |
| Clinical Diagnostics2026 | Alle leeftijden | 50–250 nmol/L |
Zo laat je vitamine D-tekort meten
- Nuchter
- Niet nuchter. Het tijdstip van de dag maakt voor 25-OH-vitamine D niet uit.
- Materiaal
- Veneus bloed, afgenomen op een van onze priklocaties.
- Uitslag
- Uitslag binnen 24 uur na analyse, in de app.
- Verwijzing
- Geen verwijzing van de huisarts nodig.
- Welke test
- De uitgebreide meting (€229, losse test) meet de waarden op deze pagina.
- Waar prikken
- Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties
Veelgestelde vragen
Vanaf welke vitamine D-waarde is er een tekort?
Onder 30 nmol/L is het voor iedereen een tekort, en vanaf 70 jaar schuift de lat op en geldt onder 50 al als tekort, omdat botten en spieren dan meer nodig hebben. Daartussen heet de voorraad onvoldoende: geen alarm, wel het bereik waarin een dagelijks supplement zin heeft. Boven de 50 zit iedereen goed, en rond 75 wordt vaak als optimaal aangehouden.
Waarom telt mijn leeftijd mee bij de grens?
Omdat de behoefte stijgt terwijl de aanmaak daalt. Een oudere huid maakt op hetzelfde zonlicht minder vitamine D, en botten en spieren hebben juist meer nodig om breuken en vallen voor te blijven. Daarom ligt de ondergrens vanaf 70 jaar bij 50 nmol/L in plaats van bij de algemene grens van 30, en is het advies vanaf die leeftijd om het hele jaar 20 microgram per dag te slikken.
Wanneer meet je vitamine D het best?
Het tijdstip van de dag maakt niet uit, het seizoen wel. De voorraad is aan het eind van de winter op zijn laagst en na de zomer op zijn hoogst. Wil je jezelf door de tijd volgen, meet dan in hetzelfde seizoen; een wintermeting vlak onder de grens is geen zomerverrassing waard. Wie wil weten of het supplement genoeg is, meet na drie tot vier maanden slikken.
Maakt een supplement de meting zinloos?
Nee. Gemeten wordt de opslagvorm 25-hydroxyvitamine D, en die beweegt traag: een tablet op de dag zelf verandert niets. Slik je al maanden, dan meet je je status mét suppletie, en ook dat is een echt antwoord: het laat zien of de dosis die je neemt voor jouw lichaam genoeg is. Blijft de waarde ondanks slikken laag, dan is de dosis te laag of neemt de darm het niet op.
Hoe zit het met vitamine D in de zwangerschap?
De behoefte ligt hoger en het advies is om het hele jaar dagelijks 10 microgram te nemen, ongeacht de uitkomst, omdat het kind zijn botten bouwt uit de voorraad van de moeder. De meting verandert daar weinig aan; ze laat vooral zien waar je begint en of de dosis genoeg is. De banden op deze pagina gelden buiten de zwangerschap; in die periode leest je verloskundige de uitkomst mee.
Bronnen
- 1.Gezondheidsraad, Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamine D. 2012. gezondheidsraad.nl
- 2.Voedingscentrum, Vitamine D. 2026. voedingscentrum.nl
- 3.Huisarts & Wetenschap, Onvoldoende bewijs dat vitamine D bij moeheid helpt. 2019. henw.org
- 4.Huisarts & Wetenschap, Vitamine D-suppletie bij ouderen heeft geen effect op depressie. 2019. henw.org
Deze pagina legt uit wat een uitslag betekent. Het is geen diagnose en geen behandeladvies. Overleg bij klachten of een afwijkende waarde met je huisarts.
Lees meer over onze wetenschappelijke aanpak