Calcium

Je lichaam bevat ongeveer een kilo calcium, en meer dan negenennegentig procent daarvan zit in je botten en tanden. Het kleine deel in je bloed is de werkvoorraad: zenuwcellen vuren ermee, spiervezels trekken ermee samen, je hart houdt er zijn ritme mee en je bloed stolt ermee. Dat deel houdt je lichaam binnen een smalle band, en het gebruikt je botten als reserve. Zakt het calcium in je bloed, dan geven je bijschildklieren PTH af, dat calcium uit de botten haalt, de nieren calcium laat vasthouden en vitamine D activeert zodat de darm meer opneemt. Stijgt het, dan stopt de PTH en scheiden de nieren het overschot uit. Daarom zegt het calcium in je bloed weinig over hoeveel calcium je eet: bij te weinig calcium in de voeding blijft de bloedwaarde normaal en betalen je botten de rekening. Wat de bloedwaarde wél verschuift, is de regelkring zelf, de bijschildklieren, vitamine D en de nieren, en het eiwit waar het calcium aan vastzit. Ongeveer de helft van het calcium in je bloed reist gebonden aan albumine. Een laag albumine geeft een laag totaal calcium terwijl het vrije, werkzame deel normaal is, en dat is de gewoonste reden voor een lage waarde. Op je uitslag staat calcium in mmol/L. Normaal is vanaf 19 jaar ongeveer 2,20 tot 2,55 mmol/L, waar de labs elkaar overlappen, een van de smalste banden op deze site. Onder de 1,80 mmol/L en boven de 3,00 mmol/L belt het lab de aanvrager dezelfde dag.

Calcium is een waarde met een rustige onderkant en een scherpe bovenkant. Een licht verlaagd totaal calcium is meestal een laag albumine of een tekort aan vitamine D, en dat laatste is in Nederland, met weinig zon van oktober tot april, heel gewoon: de darm neemt dan te weinig calcium op, PTH haalt het uit de botten en de bloedwaarde blijft net op peil ten koste van de botdichtheid. Wie vitamine D aanvult, genoeg calcium eet en zijn botten belast met krachttraining en wandelen, houdt de regelkring in rust en de botten sterk. De bovenkant is de kant om serieus te nemen, ook zonder klachten. Een hoog calcium bij iemand die zich goed voelt, vaak bij toeval gevonden, is meestal een bijschildklier die te veel PTH afgeeft; dat sloopt langzaam de botten, geeft nierstenen en moeheid, en is met een kleine operatie te genezen. Een hoog calcium bij iemand die ziek is, met dorst, veel plassen, verwardheid of botpijn, kan een kwaadaardige aandoening zijn die calcium uit de botten vrijmaakt, en dat hoort dezelfde week uitgezocht te worden. Uitdroging en een strakke stuwband tillen de waarde ook op, en daarom is een herhaling met een rustige afname de eerste stap bij een hoge waarde die niet bij je past. En calcium is een waarde die je leest met haar buren. Albumine zegt of het totaal te vertrouwen is, PTH zegt of de bijschildklieren de aanjager zijn, vitamine D zegt of de darm genoeg kan opnemen, en creatinine zegt of de nieren meedoen. Zonder die vier is een calciumwaarde een half antwoord.

Een laag calcium betekent meestal binding of regulatie, en bijna nooit voeding. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: een laag albumine, waarbij het totaal zakt terwijl het vrije deel normaal is, en dan is het gecorrigeerd calcium of het vrije calcium de eerlijkere maat; een tekort aan vitamine D, waarbij de darm te weinig opneemt en PTH het uit de botten haalt; een nierziekte, waarbij de nier vitamine D niet meer activeert en fosfaat vasthoudt; en een laag magnesium, zonder welk de bijschildklieren geen PTH afgeven. Zeldzaam zijn bijschildklieren die te weinig werken, meestal na een halsoperatie. Tintelingen rond de mond en in de vingers, krampen en een verkrampte hand zijn de klachten van een echt laag vrij calcium. Een hoog calcium neem je serieus. Overactieve bijschildklieren zijn de gewoonste reden bij wie zich goed voelt, en die herken je aan een PTH dat bij een hoog calcium niet laag is. Uitdroging dikt het bloed in en tilt het totaal op; een strakke stuwband of een aangespannen vuist doet hetzelfde tijdens de afname, en beide herstellen met een rustige herhaling. Medicijnen zoals thiazideplaspillen, lithium, te veel vitamine D of calciumtabletten tillen de waarde op. Een kwaadaardige aandoening, meestal met klachten en een laag PTH, is de reden dat een hoog calcium bij iemand die ziek is dezelfde week wordt uitgezocht. Langdurige bedlegerigheid laat onbelaste botten calcium loslaten. Lees calcium altijd naast albumine, want dat zegt of het totaal te vertrouwen is, naast PTH bij elke afwijkende waarde, naast vitamine D en magnesium bij een lage waarde, en naast creatinine en de eGFR, die zeggen of de nieren meedoen. ALP laat zien of de botten aan het ombouwen zijn.