Wat is testosterontekort?
Testosteron is het hormoon dat spieren, bot, brein, huid, prostaat en geslachtsorganen aanstuurt. Het wordt gemaakt in de zaadballen, op bevel van de hypofyse via LH en FSH. Van het testosteron in je bloed is maar 2% vrij; ongeveer 60% zit stevig vast aan SHBG en 38% losjes aan albumine. Alleen het vrije en het aan albumine gebonden deel werkt, en daarom zegt SHBG mee hoeveel er van een totaalwaarde overblijft. Vanaf 35 jaar daalt het testosteron bij gezonde mannen langzaam; een man van 75 heeft nog ongeveer 70% van de waarde van een 25-jarige. Die daling is gewoon, en het verband met klachten is bij gezonde oudere mannen onduidelijk. Wat harder drukt dan de jaren is de buik: in een cohort had de buikomtrek meer invloed op het testosteron dan de leeftijd, en mannen met diabetes hebben gemiddeld 2,66 nmol/L minder. Slaaptekort, zware stress, alcohol en medicijnen zoals opiaten en prednison drukken het ook, en herstellen als de oorzaak weg is. De waarde heeft een dagritme, met de top in de ochtend, en schommelt van dag tot dag. Daarom wordt testosteron voor tien uur 's ochtends geprikt, en bij een waarde onder 11 nmol/L na enkele weken nog eens; het gemiddelde van de twee telt. Een echt tekort, waarbij de zaadballen of de hypofyse te weinig maken, is zeldzaam en laat zich aan LH en FSH herkennen.
Welke bloedwaarden laten testosterontekort zien?
Elke waarde hieronder heeft een eigen pagina met de normaalwaarden van vier Nederlandse labs.
| Waarde | Wat het laat zien | Wijst hierop bij |
|---|---|---|
| Totaal testosteronbepalend | Het getal waar de NHG op stuurt: gemiddeld onder 11 nmol/L, tweemaal gemeten voor tien uur 's ochtends. | laag |
| SHBG | Bindt 60% van het testosteron. Stijgt met de leeftijd en daalt bij overgewicht, en bepaalt zo hoeveel van het totaal werkt. | afwijkend |
| Vrij testosteron | Het werkzame deel, berekend uit totaal, SHBG en albumine. Leest een normaal totaal bij een hoog SHBG alsnog als laag. | laag |
| FAI (vrije androgeenindex) | Totaal gedeeld door SHBG: dezelfde vraag in één verhoudingsgetal. | laag |
| LH | Het bevel van de hypofyse. Hoog bij een laag testosteron wijst naar de zaadballen, laag naar de hypofyse zelf. | afwijkend |
| FSH | Het tweede hypofysehormoon, dat dezelfde richting aanwijst. | afwijkend |
| Prolactine | Een hoog prolactine kan de testosteronaanmaak drukken; een prolactinoom is een van de centrale oorzaken die de NHG wil uitsluiten. | hoog |
| Oestradiol | Wordt uit testosteron gemaakt, vooral in vetweefsel. Zegt iets over de balans, niet over het tekort zelf. | afwijkend |
Wat zijn de symptomen van testosterontekort?
Deze klachten zijn bij testosterontekort beschreven in richtlijnen en onderzoek. Geen ervan is er exclusief voor: dezelfde klachten passen bij tal van andere verklaringen, en een afwijkende waarde kan er ook zonder zijn.
Een dalend testosteron voel je niet als getal. Vanaf 35 jaar daalt het bij gezonde mannen geleidelijk, en die daling is gewoon; bij oudere mannen zonder duidelijke aanwijzingen heeft meten dan ook weinig zin. De klachten hierboven zijn stuk voor stuk ook zonder tekort heel gewoon, en dat is precies waarom de diagnose klachten én een tweemaal gemeten laag testosteron vraagt.
- Minder zin in seks en minder opwindingin de richtlijn
Voor de NHG de klacht die op de voorgrond moet staan voordat een bepaling zinvol is.
- Erectieproblemenin de richtlijn
Meestal zonder tekort: bij erectieproblemen op zich vindt de NHG routinematig meten niet zinvol. Ochtenderecties die intact zijn, wijzen eerder op een psychische oorzaak.
- Extreme moeheid en gebrek aan energie en motivatiein de richtlijn
Ook beschreven bij ijzertekort, bloedarmoede, trage schildklier, vitamine B12-tekort.
- Stemmingsveranderingenin de richtlijn
Ook beschreven bij trage schildklier, vitamine B12-tekort.
- Prikkelbaarheidin de richtlijn
- Geheugenstoornissenin de richtlijn
Ook beschreven bij ijzertekort, trage schildklier, vitamine B12-tekort.
- Spierzwakte en minder spiermassain de richtlijn
Bij lichamelijk onderzoek let de huisarts ook op weinig lichaamsbeharing, kleine zaadballen en toename van buikvet.
Ook beschreven bij trage schildklier, vitamine D-tekort.
Een klacht wijst niet één kant op, en een meting verklaart geen klacht: een bloedtest laat zien waar je waarden staan, de duiding en de diagnose horen bij je huisarts. De klachtenlijst volgt de NHG-Standaard Seksuele klachten.
Waardoor ontstaat testosterontekort?
Gewicht en gezondheid
Buikvet en chronische ziekte drukken het testosteron harder dan de kalender.
- Overgewicht, vooral buikvet: de buikomtrek had in een cohort meer invloed dan de leeftijd
- Diabetes, waarbij het testosteron gemiddeld 2,66 nmol/L lager ligt
- Chronische ziekten zoals hiv, COPD of kanker, en een slechte algemene gezondheid
Medicatie
Sommige middelen verlagen de spiegel, en dat is een van de eerste dingen die de huisarts nagaat.
- Opiaten
- Corticosteroïden zoals prednison
- Anti-epileptica
Hypofyse of zaadballen
Zeldzamer, maar de reden dat de NHG bij een gemiddelde onder 11 nmol/L laat verwijzen: centrale oorzaken moeten worden uitgesloten.
- Een hypofysetumor zoals een prolactinoom, of een hypofyse die te weinig maakt
- Het syndroom van Klinefelter of een andere chromosomale aandoening
Waarmee wordt testosterontekort verward?
Steeds met de ene waarde die de twee uit elkaar houdt.
Erectieproblemen zonder tekort
Verreweg de meeste erectieproblemen hebben een vaat- of psychische oorzaak. De NHG laat testosteron alleen bepalen als minder zin op de voorgrond staat én er andere aanwijzingen zijn; anders zegt een normaal testosteron niets nieuws.
Onderscheidende waarde: Totaal testosteron
Prolactinoom
Een goedaardig hypofysegezwel dat prolactine maakt en zo het testosteron drukt. Het prolactine wijst die kant op, en het is de centrale oorzaak die de uroloog uitsluit.
Onderscheidende waarde: Prolactine
Trage schildklier
Ook moe, somber en minder zin, via een ander hormoon. De TSH houdt de twee uit elkaar.
Onderscheidende waarde: TSH
Diabetes type 2
Erectieproblemen zijn een laat teken van diabetes, en mannen met diabetes hebben gemiddeld een lager testosteron. Of dat oorzaak of gevolg is, is niet bekend; de nuchtere glucose zegt of de suiker meedoet.
Onderscheidende waarde: Nuchtere glucose
Wat je aan testosterontekort doet
Begin bij wat het testosteron drukt, want dat is bijna altijd omkeerbaar. Buikvet is de grootste factor: vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen en drukt het SHBG, en afvallen tilt de waarde meetbaar op, vaak meer dan wat er met de leeftijd verloren ging. Slaap zeven tot acht uur, want het meeste testosteron wordt in de diepe slaap gemaakt en een week korte nachten drukt de ochtendwaarde al fors. Doe krachttraining, twee tot drie keer per week, en beweeg dagelijks, want spieren die werken vragen het hormoon. Drink weinig alcohol, want dat remt de aanmaak en versnelt de omzetting naar oestrogeen. Houd je diabetes goed ingesteld, en kijk naar je medicijnen: opiaten, prednison en sommige middelen tegen haaruitval of een vergrote prostaat drukken het testosteron, en anabole steroïden of testosteron van buiten leggen de eigen aanmaak stil. Testosteron aanvullen komt pas in beeld bij klachten én een tweemaal gemeten laag gemiddelde, na een blik op LH, FSH, prolactine, hemoglobine en prostaat, en het is dan een keuze met voor- en nadelen die je met een arts maakt; het is geen middel tegen moeheid of een dip. Meet voor tien uur 's ochtends, uitgerust en niet na een zware training of een avond drinken, en herhaal een lage waarde na enkele weken. Meet na drie tot zes maanden opnieuw als je bent afgevallen of beter slaapt: dat is de termijn waarop de waarde de verandering laat zien.
Vanaf welke totaal testosteron noemt een lab het te laag?
Dit is wat de vier grootste Nederlandse labs zelf publiceren, naast elkaar.
0,3 – 1,7nmol/L
Tussen 0 en 0,3 en tussen 1,7 en 2,6 verschilt het per lab, omdat elk lab zijn grenzen op zijn eigen methode en populatie legt. Boven 2,6 noemt elk lab het afwijkend.
Van 0,3 – 1,7 nmol/L noemt elk lab normaal. Tussen 0 en 0,3 en tussen 1,7 en 2,6 verschilt het per lab.
Alle leeftijdsgroepen per lab
| Lab | Groep | Referentiewaarde |
|---|---|---|
| Unilabs(Saltro, Medlon, SHO, Atalmedial)2026 | Man 20 tot 50 jaar | 9,0–37,3 nmol/L |
| Man 50 tot 80 jaar | 7,6–37,1 nmol/L | |
| Man vanaf 80 jaar | 5,4–36,8 nmol/L | |
| Vrouw 20 tot 50 jaar | 0,2–2,1 nmol/L | |
| Vrouw vanaf 50 jaar | 0,1–1,8 nmol/L | |
| Star-shl2026 | Man 18 tot 49 jaar | 8,6–29,0 nmol/L |
| Man vanaf 50 jaar | 6,7–25,7 nmol/L | |
| Vrouw 18 tot 49 jaar | 0,3–1,7 nmol/L | |
| Vrouw vanaf 50 jaar | 0,1–1,4 nmol/L | |
| Certe2026 | Vrouw 16 tot 20 jaar | 0,1–1,7 nmol/L |
| Man 16 tot 20 jaar | 4–24 nmol/L | |
| Vrouw (alle leeftijden) | 0,17–1,81 nmol/L | |
| Man (alle leeftijden) | 8,8–32,4 nmol/L | |
| Clinical Diagnostics2026 | Man | 6,1–27,3 nmol/L |
| Vrouw | 0–2,6 nmol/L |
Zo laat je testosterontekort meten
- Nuchter
- Niet nuchter, wel vroeg: de NHG laat testosteron voor tien uur 's ochtends bepalen, omdat het dagritme de waarde later op de dag lager uit laat vallen. Bij een uitslag onder 11 nmol/L herhaal je de meting na enkele weken en telt het gemiddelde.
- Materiaal
- Veneus bloed, afgenomen op een van onze priklocaties.
- Uitslag
- Uitslag binnen 24 uur na analyse, in de app.
- Verwijzing
- Geen verwijzing van de huisarts nodig.
- Waar prikken
- Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties
Veelgestelde vragen
Wat zijn de symptomen van een testosterontekort?
Minder zin in seks en minder opwinding, erectieproblemen, uitgesproken moeheid, prikkelbaarheid, een slechter geheugen, stemmingsveranderingen en spierzwakte, en bij onderzoek kleine zaadballen, weinig lichaamsbeharing, weinig spiermassa en meer buikvet. Elk van die klachten komt ook zonder tekort veel voor, bij slaaptekort, stress en overgewicht voorop, en daarom vraagt de diagnose klachten én een tweemaal gemeten laag testosteron.
Wat is een normale testosteronwaarde bij mannen?
Tussen 12 en 40 nmol/L, geprikt voor tien uur 's ochtends. De banden op de rapporten beginnen lager: bij een man van 20 tot 50 jaar noemt het ene rapport 9,0 nog normaal, andere 8,6, 8,8 en zelfs 6,1, omdat die banden beschrijven wat gebruikelijk is en niet wat gezond is. Een gemiddelde onder 11 nmol/L, tweemaal gemeten, is bij klachten een tekort dat om vervolg vraagt. Een waarde van 9,5 is dus normaal op papier en laag voor wie er klachten bij heeft.
Waarom moet testosteron 's ochtends gemeten worden?
Omdat het een dagritme heeft met de hoogste waarde in de ochtend: later op de dag valt de uitkomst lager uit zonder dat er iets veranderd is. Prik daarom voor tien uur 's ochtends, uitgerust en niet na een zware training of een avond drinken. De spiegel schommelt bovendien van dag tot dag, en daarom herhaal je een waarde onder 11 nmol/L na enkele weken en telt het gemiddelde van de twee.
Daalt testosteron met de leeftijd?
Ja, bij gezonde mannen vanaf ongeveer 35 jaar, geleidelijk: een man van 75 heeft nog ongeveer 70% van de waarde van een 25-jarige. Die daling is gewoon, en het verband met seksuele klachten is bij gezonde oudere mannen onduidelijk. In een cohort woog de buikomtrek zwaarder dan de leeftijd, en bij zeer gezonde mannen boven de 40 werd zelfs geen verband met leeftijd gevonden; wat je met de jaren verliest, verlies je vooral aan de buik en de slaap.
Wat betekent een laag testosteron bij overgewicht of diabetes?
Dat het tekort meestal niet op zichzelf staat, en meestal omkeerbaar is. Mannen met diabetes hebben gemiddeld 2,66 nmol/L minder testosteron, en buikvet zet testosteron om in oestrogeen en drukt het SHBG. Of het lage testosteron oorzaak of gevolg is, weet niemand zeker, maar afvallen en een beter ingestelde diabetes tillen de waarde op. Daarom gaan gewicht, slaap en medicijnen voor, en komt aanvullen pas in beeld bij klachten en een tweemaal gemeten laag gemiddelde.
Bronnen
- 1.NHG-Standaard Seksuele klachten. 2023. richtlijnen.nhg.org
- 2.Bhasin S et al., Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline, Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2018. doi.org
- 3.European Association of Urology, Guidelines on sexual and reproductive health. 2025. uroweb.org
Deze pagina legt uit wat een uitslag betekent. Het is geen diagnose en geen behandeladvies. Overleg bij klachten of een afwijkende waarde met je huisarts.
Lees meer over onze wetenschappelijke aanpak