LH

LH, luteïniserend hormoon, komt uit dezelfde klier als FSH, de hypofyse, en werkt op dezelfde organen. Waar FSH de eiblaasjes laat rijpen, geeft LH het startsein: als het rijpende blaasje genoeg oestradiol maakt, geeft de hypofyse in één klap een grote hoeveelheid LH af, en ongeveer een etmaal later springt de eicel. Die piek duurt een dag of twee, en het is die piek die een ovulatietest in de urine opvangt. Daarna zet LH het lege blaasje om in het gele lichaam, dat progesteron maakt. Bij mannen is LH het hormoon dat de teelballen aanzet tot het maken van testosteron. Ook hier werkt een thermostaat: is er genoeg testosteron, dan geeft de hypofyse minder LH; is er te weinig, dan meer. Daarom vertelt LH bij een laag testosteron waar het probleem zit: een hoog LH betekent teelballen die niet meer leveren, een laag LH betekent hersenen die niet vragen. Op je uitslag staat LH in U/l, bij vrouwen met een bereik per cyclusfase, waarvan de piek rond de eisprong een veelvoud hoger ligt dan de rest, en bij mannen met één bereik. Zonder cyclusdag is een LH-waarde bij vrouwen niet te lezen: dezelfde waarde is midden in de piek gewoon en een week later te hoog.

LH is het hormoon van het moment. Voor wie zwanger wil worden is de LH-piek het venster: de eisprong volgt binnen een tot twee dagen, en dat is precies wat een ovulatietest meet. Voor wie de cyclus wil begrijpen, laat LH samen met FSH zien of de hersenen de eierstokken normaal aansturen. Twee patronen zijn de moeite waard om te kennen. Bij PCOS staat LH vaak verhoogd terwijl FSH normaal blijft, en die scheve verhouding hoort bij de uitblijvende eisprong, de hogere androgenen en de insulineresistentie die dat syndroom kenmerken; afvallen rond de buik en minder suiker en snelle koolhydraten zijn daar de knoppen. Bij te weinig eten, veel trainen, snel afvallen of aanhoudende stress gebeurt het omgekeerde: LH en FSH zakken samen weg, de eisprong blijft uit en oestradiol daalt. De menstruatie stopt of wordt onregelmatig, en dat is bij een sportieve vrouw geen fitheid maar een tekort. Bij mannen is LH de waarde die een laag testosteron leesbaar maakt. Laag testosteron met een laag LH is bijna altijd de aansturing: overgewicht, slaapapneu, langdurige stress, sommige medicijnen, en anabole steroïden, die de hypofyse stilzetten. Laag testosteron met een hoog LH zijn teelballen die minder maken, met de leeftijd of na schade. Het eerste is meestal met leefstijl te keren, het tweede niet, en LH is het getal dat de twee uit elkaar houdt. Voor het vaststellen van de overgang is LH, net als FSH, minder geschikt dan het lijkt: het schommelt in de jaren ervoor, en de overgang wordt op klachten en het uitblijven van de menstruatie vastgesteld.

Een hoog LH is bij vrouwen meestal timing: de piek rond de eisprong, of de jaren na de overgang, waarin LH net als FSH blijvend hoger staat. Daarbuiten is het meestal PCOS, met een LH dat hoger is dan het FSH ernaast. Bij mannen betekent een hoog LH teelballen die minder testosteron maken, zodat de hypofyse harder vraagt. Een laag LH is aan het begin en in de tweede helft van de cyclus het gewone beeld, en met de pil de bedoeling. Daarbuiten, samen met een laag FSH en oestradiol, wijst het naar de aansturing: energietekort, overtraining, snel afvallen of stress, en zelden de hypofyse zelf. Bij mannen is een laag LH met een laag testosteron de aansturing, en overgewicht, slaapapneu, stress, opioïden en anabole steroïden zijn de gewone oorzaken. Waar LH laag is door energietekort, is de knop de balans: meer eten, vooral koolhydraten en vet, minder trainingsuren, meer slaap, geen crashdieet; reken op maanden. Bij PCOS werken afvallen rond de buik en minder suiker, want insulineresistentie zit onder de scheve verhouding. Bij mannen met een laag LH werken afvallen, slaap en het staken van anabole steroïden; het herstel van de eigen aanmaak duurt na steroïden maanden tot meer dan een jaar. Een hoog LH door eierstokken of teelballen die niet meer reageren, is niet met leefstijl te keren. LH hoort altijd naast FSH, en bij vrouwen naast de cyclusdag en oestradiol; progesteron een week later laat zien of de eisprong ook echt geweest is. Bij mannen hoort testosteron ernaast. En prik bij vragen over de aansturing 's ochtends, want LH komt in pulsen vrij en is in de ochtend het stabielst.