Oestradiol

Oestradiol is het belangrijkste oestrogeen, het hormoon dat bij vrouwen de eerste helft van de cyclus draagt. Het wordt gemaakt in de eierstokken, in het rijpende eiblaasje, en het bouwt in de weken na de menstruatie het baarmoederslijmvlies op, maakt het slijm rond de eisprong doorlaatbaar en geeft, als het hoog genoeg staat, het sein aan de hersenen voor de LH-piek die de eisprong in gang zet. Na de eisprong zakt het terug en neemt progesteron het over. Het doet meer dan de cyclus. Oestradiol houdt bot sterk, houdt de vaatwand soepel, helpt cholesterol de goede kant op en werkt op huid, slaap en stemming. Dat is waarom de jaren na de overgang, als het wegvalt, botontkalking en hart- en vaatziekten dichterbij brengen. En het is er ook bij mannen: een klein deel van het testosteron wordt in vetweefsel en bot omgezet in oestradiol, en dat kleine deel houdt ook bij mannen het bot heel. Op je uitslag staat oestradiol in pmol/L, en bij vrouwen niet met één bereik maar met een bereik per fase van de cyclus: laag aan het begin, een piek rond de eisprong, een tussenstand in de tweede helft en een lage waarde na de overgang. Die fasen verschillen geen marge maar een veelvoud, dus zonder cyclusdag is het getal niet te lezen. Bij mannen is er één bereik, bij de meeste labs ongeveer 40 tot 162 pmol/L.

Voor wie gezond wil blijven is oestradiol vooral een signaal dat je cyclus doet wat hij moet doen. Een regelmatige cyclus met een eisprong is een van de betrouwbaarste tekenen dat je lichaam genoeg energie, rust en vet heeft, en hij is een van de eerste dingen die uitvallen als dat niet zo is. Te weinig eten voor wat je verbrandt, veel trainen, snel afvallen of aanhoudende stress zetten de aansturing vanuit de hersenen op een laag pitje, en oestradiol daalt mee. Uitblijvende menstruaties bij een sportieve, slanke vrouw zijn dan geen fitheid maar een tekort, en het bot betaalt daar de prijs voor. De tweede reden is de overgang. In de jaren ervoor gaat oestradiol schommelen, hoog en laag door elkaar, terwijl FSH oploopt; daarna blijft het laag. Dat verklaart opvliegers, slechter slapen, droge slijmvliezen en het snellere botverlies van die jaren. Een oestradiolwaarde laat dat zien, maar één meting zegt weinig in een fase die per definitie schommelt: klachten en het uitblijven van de menstruatie zeggen meer, en de overgang wordt niet op het getal vastgesteld. Bij mannen is oestradiol de waarde die buikvet verraadt. Vetweefsel zet testosteron om in oestradiol, dus hoe meer buikvet, hoe hoger het oestradiol en hoe lager het testosteron: het patroon achter borstvorming, minder zin en minder spier bij mannen met overgewicht. Te laag komt bij mannen zelden vanzelf voor; het hoort bij middelen die de omzetting blokkeren, en dan lijdt het bot. Wie hormoontherapie of anticonceptie gebruikt, meet iets anders. De pil onderdrukt de eigen aanmaak, en hormoontherapie na de overgang levert oestradiol van buiten; het getal zegt dan iets over de dosis, niet over je eierstokken.

Een hoog oestradiol is bij vrouwen bijna altijd een kwestie van timing: rond de eisprong hoort de waarde een veelvoud hoger te zijn dan aan het begin van de cyclus, en een waarde uit die dagen naast het bereik van de eerste helft leggen maakt een normale piek tot een afwijking. In de zwangerschap loopt oestradiol op tot een veelvoud van elke cycluswaarde. Bij mannen is hoog meestal buikvet, en soms testosteron van buiten, want ook dat wordt deels omgezet. Een laag oestradiol is aan het begin van de cyclus en na de overgang het gewone beeld. Daarbuiten is de vraag waar het aan ligt. Bij een vrouw in de vruchtbare jaren met een uitblijvende cyclus wijst een laag oestradiol samen met een laag FSH en LH naar de aansturing, en dat is meestal energietekort, overtraining, snel afvallen of stress; samen met een hoog FSH wijst het naar eierstokken die minder reageren, zoals in de jaren voor de overgang. De pil geeft ook een laag eigen oestradiol, en dat is dan de bedoeling. De knoppen zijn die van je energiebalans en je vetmassa. Bij een cyclus die uitvalt door te weinig eten of te veel trainen, herstelt oestradiol als de balans terugkomt: meer eten, vooral koolhydraten en vet, minder trainingsuren, meer slaap; dat kost meestal maanden, geen weken. Bij mannen met een hoog oestradiol en een laag testosteron werkt afvallen rond de buik twee kanten op: minder omzetting en meer eigen testosteron. Na de overgang is de knop niet het hormoon zelf maar het bot en het hart: krachttraining, calcium en vitamine D, en de gewone leefstijl voor je vaten. Hormoontherapie is er voor wie veel klachten heeft, en dat is een keuze die je samen met een arts maakt. Lees oestradiol nooit los. FSH en LH vertellen hoe hard de hersenen aan de eierstokken trekken, progesteron of de eisprong geweest is, en bij mannen hoort testosteron ernaast. Noteer je cyclusdag, en of je anticonceptie of hormonen gebruikt, want zonder die context is het getal niet te plaatsen.