SHBG

SHBG is een eiwit dat je lever maakt en dat in je bloed testosteron en oestradiol aan zich bindt. Zolang een hormoon eraan vastzit, is het onderweg en niet beschikbaar; alleen het vrije deel kan de cel in. SHBG is daarmee de regelaar van hoeveel van je geslachtshormonen werkzaam is: bij hetzelfde totaal testosteron laat een hoog SHBG weinig vrij en een laag SHBG veel. Hoeveel SHBG je lever maakt, hangt af van wat er in je lichaam gebeurt. Insuline remt de aanmaak, en daarom daalt SHBG bij buikvet, insulineresistentie en een vervette lever, vaak jaren voordat de bloedsuiker beweegt. Oestrogeen en schildklierhormoon jagen de aanmaak aan, en daarom stijgt SHBG bij de pil, in de zwangerschap en bij een snel werkende schildklier. Het stijgt ook met de leeftijd, vooral bij mannen, en bij te weinig eten of een laag lichaamsgewicht. Op je uitslag staat SHBG in nmol/L, met een bereik voor mannen en een voor vrouwen: vrouwen zitten ongeveer twee keer zo hoog, doordat oestrogeen de aanmaak aanjaagt. Normaal is bij een man van 19 tot 49 jaar 18 tot 54 nmol/L en bij een vrouw van 19 tot 47 jaar 32 tot 128 nmol/L, waar de labs elkaar overlappen.

SHBG is om twee redenen de moeite waard, en de eerste heeft niets met hormonen te maken. Een laag SHBG is een van de vroegste tekenen van insulineresistentie: de lever maakt minder SHBG zodra hij te veel insuline en te veel vet ziet, en dat gebeurt lang voordat de nuchtere glucose of het HbA1c beweegt. Een laag SHBG bij een man met buikvet of een vrouw met PCOS is dus geen hormoonprobleem maar een stofwisselingssignaal, en een van de betere voorspellers van diabetes type 2 die er op een gewone uitslag staan. De tweede reden is het lezen van testosteron. Zonder SHBG is een totaal testosteron maar half te lezen. Een man met overgewicht heeft vaak een laag totaal testosteron én een laag SHBG, waardoor het vrije deel meevalt; een oudere man of een man met een snelle schildklier heeft een normaal totaal met een hoog SHBG, waardoor het vrije deel tegenvalt. Bij vrouwen met PCOS is het laag SHBG juist de reden dat een normaal totaal testosteron toch te veel werkzaam androgeen oplevert, met overbeharing en acne als gevolg. Daarom hoort SHBG bij elke testosteronbepaling, en daarom bewegen ze in tegengestelde richting bij afvallen: het SHBG stijgt en het vrije testosteron wordt daardoor gezonder verdeeld.

Een laag SHBG betekent in de eerste plaats te veel insuline: buikvet, insulineresistentie, een vervette lever, en bij vrouwen PCOS. Daarnaast een traag werkende schildklier, prednison, groeihormoon en anabole steroïden, en bij vrouwen sommige progestagenen. Het gevolg is meer vrij testosteron bij hetzelfde totaal: bij mannen maskeert dat een laag totaal, bij vrouwen versterkt het de androgene klachten. Een hoog SHBG betekent meestal oestrogeen of schildklierhormoon: de pil, hormoontherapie, zwangerschap, een snel werkende schildklier. Het stijgt ook met de leeftijd, vooral bij mannen boven de vijftig, bij te weinig eten en een laag lichaamsgewicht, en bij ernstige leverziekte. Het gevolg is minder vrij testosteron bij hetzelfde totaal: een normaal totaal met klachten van te weinig testosteron is bij een oudere man vaak een hoog SHBG. De knop bij een laag SHBG is die van de insulineresistentie, en hij werkt: afvallen rond de buik, minder suiker, frisdrank en snelle koolhydraten, en dagelijks bewegen laten het SHBG binnen maanden stijgen. Dat is een van de weinige hormoonwaarden die je op eigen kracht kunt verbeteren, en het is ook het bewijs dat de leefstijlverandering aankomt. Een hoog SHBG door de pil of de leeftijd is niet iets om te verlagen; daar is het vrije testosteron de waarde om naar te kijken. Lees SHBG altijd naast totaal testosteron, en laat vrij testosteron of de FAI uitrekenen. Bij een laag SHBG hoort ook een blik op triglyceriden, nuchtere glucose en de leverwaarden, want die vertellen hetzelfde verhaal van de andere kant.