TC/HDL-ratio

Je totaal cholesterol is een optelsom: het cholesterol in LDL-deeltjes, die in de vaatwand kunnen blijven steken, in de deeltjes die triglyceriden vervoeren, en in HDL-deeltjes, die cholesterol uit de vaatwand terughalen. Dat maakt het totaal een grof getal: een hoog totaal kan komen door veel afzettend cholesterol, maar ook door veel beschermend HDL, en dat zijn tegengestelde situaties. De TC/HDL-ratio deelt het totaal door het HDL en haalt dat verschil eruit: bij veel HDL is de noemer groot en de ratio laag, bij weinig HDL andersom. Daarom zegt de ratio meer dan het totaal alleen, en daarom is het de ene lipidenverhouding die een Nederlands lab afdrukt, met een streefwaarde onder de 5. De ratio was jarenlang het getal waarop het vaatrisico werd geschat, voordat de risicoschatting overging op het LDL zelf en op non-HDL. De beperking is dezelfde als bij elke deling: een laag totaal bij een laag HDL geeft hetzelfde getal als een hoger totaal bij een hoog HDL, en dat zijn twee verschillende situaties. Je uitslag drukt de ratio bij een deel van de labs af; anders reken je haar uit met de calculator op deze pagina, uit totaal cholesterol en HDL in mmol/L. De uitkomst heeft geen eenheid. Onder de 5 is de streefwaarde, en wie gezond eet, beweegt en niet rookt, zit meestal rond de 3 tot 4; hoe lager, hoe beter.

De ratio is de snelste manier om een totaal cholesterol te lezen. Wie een totaal van 6 ziet en schrikt, ziet aan de ratio of daar een HDL van 2 in zit, en dan is de verhouding 3 en het profiel gezond, of een HDL van 1, en dan is de verhouding 6 en zit er te veel afzettend cholesterol in. Dat verschil bepaalt of je iets moet doen, en het totaal alleen laat het niet zien. De tweede reden is dat de ratio de winst van leefstijl aan twee kanten laat zien. Minder verzadigd vet en meer vezels drukken het totaal; bewegen, afvallen en stoppen met roken tillen het HDL op; en de ratio zakt op beide fronten. Wie zijn cholesterol met voeding en beweging aanpakt, ziet de ratio vaak eerder bewegen dan het totaal alleen. De eerlijke beperking is dat de Nederlandse risicoschatting inmiddels met andere getallen werkt: het LDL zelf en non-HDL, dat al het cholesterol in afzettende deeltjes telt, en ApoB dat die deeltjes direct telt. Een hoog HDL beschermt bovendien minder dan lang werd gedacht, en een ratio die laag is door een heel hoog HDL kan een LDL verbergen dat op zichzelf te hoog is. De ratio is een samenvatting; de beslissing over een statine valt op het LDL en non-HDL.

Een lage ratio is gunstig, en de vraag is alleen langs welke weg. Plantaardig en vezelrijk eten, een gezond gewicht en veel bewegen drukken het totaal en tillen het HDL op, en dat is de gezonde route. Lipidenverlagende medicijnen verlagen het totaal gericht en brengen de ratio omlaag zonder dat het HDL beweegt. Een hoog HDL maakt de noemer groter zonder dat er aan het afzettende cholesterol iets verandert; kijk daarom altijd of het LDL zelf onder de grens zit die bij je risico hoort. Een hoge ratio betekent dat er naar verhouding veel afzettend en weinig beschermend cholesterol rondgaat. Van vaak naar zelden: veel verzadigd vet in de voeding, uit vet vlees, volle zuivel, boter, kokosvet en koek, dat het LDL en daarmee het totaal optilt; overgewicht en weinig beweging, die het HDL drukken en de noemer kleiner maken, net als roken; een traag werkende schildklier, die de afbraak van LDL vertraagt; en zelden familiaire hypercholesterolemie, met een LDL boven de 5 mmol/L van jongs af aan. Boven de 5 is de ratio buiten de streefwaarde, en dan hoort de vraag naar je totale vaatrisico erbij. Leg de ratio altijd naast het totaal cholesterol en het HDL zelf, want dezelfde ratio hoort bij meerdere combinaties, naast LDL, non-HDL en ApoB, waar de risicoschatting op werkt, en naast de triglyceriden, die in het totaal meetellen.