ASAT / ALAT ratio

Wat is ASAT / ALAT ratio?

ASAT en ALAT zijn twee enzymen die aminozuren omzetten, en ze komen uit hetzelfde buisje bloed. Het verschil zit in waar ze zitten. ALAT zit vrijwel alleen in de levercellen; ASAT zit ook in spieren, hart en rode bloedcellen, en in de levercel zit het dieper, in de mitochondriën, waar alcohol het losmaakt. Daardoor vertelt de verhouding tussen de twee iets wat de losse waarden niet vertellen: waar de schade zit en hoe die eruitziet. Bij leververvetting, de gewoonste leveraandoening, lekt vooral ALAT en ligt de verhouding onder de 1. Bij alcohol lekt vooral ASAT, en remt alcohol bovendien de vitamine B6 waarmee ALAT gemeten wordt, dus de verhouding loopt op, boven de 2 in het klassieke geval. Bij spierschade na een zware training stijgt ASAT zonder dat de lever meedoet, en is de verhouding hoog terwijl ALAT normaal is. En als een lever door jarenlange belasting littekens krijgt, kruipt de verhouding omhoog, omdat de beschadigde cellen meer ASAT loslaten. Een verhouding die over de jaren van onder de 1 naar boven de 1 verschuift, is daarmee een vroeg teken dat de lever niet meer alleen vet is. Op je uitslag staat de ratio als een kaal getal, zonder eenheid. Gezond loopt bij mannen door tot 1,3 en bij vrouwen tot 1,7, en de meeste gezonde mensen zitten rond de 0,8 tot 0,9. Er is geen bepaling voor nodig: je deelt je ASAT door je ALAT, allebei in U/L.

Waarom is ASAT / ALAT ratio relevant?

De ratio is de waarde die bij een verhoogd ALAT of ASAT de vraag beantwoordt die je eigenlijk stelt: is dit vet, alcohol of spieren. Leververvetting geeft een ALAT dat hoger is dan ASAT, met buikvet, hoge triglyceriden en een lage HDL erbij; dat is de verhouding onder de 1, en de behandeling is gewichtsverlies en minder suiker. Alcohol geeft een ASAT dat sterker stijgt dan ALAT, met een hoog gamma-GT en vaak een hoog MCV; dat is de verhouding boven de 2, en de behandeling is minderen. Spieren geven een hoog ASAT met een normaal ALAT, na training, en dat is geen behandeling waard. Dezelfde losse waarden, drie verschillende antwoorden, en de deling houdt ze uit elkaar. De tweede reden is de tijd. Wie jaren een licht verhoogd ALAT heeft door leververvetting, houdt in het gunstige geval een verhouding onder de 1. Kruipt die verhouding over de jaren op naar 1 en daarboven, dan is dat een teken dat de lever littekens begint te vormen, en dat is het moment waarop de FIB-4-score erbij hoort. Een verhouding die je over de jaren volgt, zegt daarmee meer dan één uitslag. En de derde reden is wat de ratio niet doet. Zij is bedacht voor de situatie waarin ASAT of ALAT al verhoogd zijn. Liggen beide binnen het bereik, dan levert de deling een getal op dat nergens over gaat: twee normale waarden op elkaar gedeeld zeggen niets over je lever.

Beslisgrenzen ASAT / ALAT ratio

Dit zijn beslisgrenzen en geen normaalwaarden: geen lab drukt een band af bij de ratio, en de grenzen hierboven komen uit het overzichtsonderzoek dat de verhouding beschrijft. Ze gelden alleen als ASAT of ALAT zelf buiten het bereik vallen; twee normale waarden op elkaar gedeeld zeggen niets. Spierschade na training tilt de verhouding een paar dagen op zonder dat de lever betrokken is.

ASAT / ALAT ratio te hoog of te laag: wat betekent het?

Kijk eerst of ASAT of ALAT buiten het bereik van je eigen lab valt. Is dat niet zo, laat de ratio dan rusten; zij zegt dan niets. Een lage ratio, onder de 1, bij een verhoogd ALAT betekent dat ALAT overheerst. Van vaak naar zelden: leververvetting met overgewicht, een virale hepatitis die aan het herstellen is, en alcoholgerelateerde leverziekte in een vroeg stadium, want ook daar zit een deel onder de 1. Buikvet, triglyceriden en gamma-GT zeggen welke. Een hoge ratio, boven de 1 en zeker boven de 2, betekent dat ASAT overheerst. In volgorde: spierschade na zware inspanning, met een normaal ALAT en een hoog CK; alcoholische hepatitis, met een hoog gamma-GT; littekenvorming bij een chronische leverziekte, waarbij de verhouding over de jaren oploopt; en zelden een fulminant verlopende virale hepatitis. ASAT verdwijnt sneller uit het bloed dan ALAT, dus een ratio die na spierschade hoog is, zakt binnen dagen terug. Wat je eraan doet: bij een ratio onder de 1 met leververvetting zijn gewichtsverlies, minder suiker en bewegen de knoppen. Bij een ratio boven de 2 met een hoog gamma-GT is het minderen met alcohol, en de verhouding zakt in de weken erna. Bij een ratio die over de jaren oploopt, hoort de FIB-4 erbij. Leg de ratio altijd naast ASAT en ALAT zelf, gamma-GT, bilirubine en ALP, en bij een sporter naast CK. Prik op een rustdag, want spierschade tilt de verhouding een paar dagen op.

Hoe verloopt het bloedonderzoek voor ASAT / ALAT ratio?

Verwijzing

Niet nodig. De ratio is een deling van ASAT door ALAT, die allebei in het leverpakket zitten dat je zelf kunt laten meten.

Nuchter zijn

Niet nodig. ASAT en ALAT schommelen nauwelijks met eten.

Wanneer

Op een rustdag, minstens twee dagen na zware inspanning, want spierschade tilt ASAT en daarmee de verhouding een paar dagen op.

De uitkomst

Een kaal getal zonder eenheid: ASAT gedeeld door ALAT, allebei in U/L en uit dezelfde prik. Niet elk lab drukt het af; je kunt het zelf uitrekenen.

Herhalen

Samen met ASAT en ALAT, zes tot twaalf weken na een verandering in gewicht of alcohol; en volg de verhouding over de jaren bij een lever die belast blijft.

Welke test

ASAT / ALAT ratio zit in de uitgebreide meting (€229) en in core.

Waar prikken

Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties

Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.