Leukocyten

Je afweer bestaat uit cellen die in je beenmerg worden gemaakt en via je bloed naar de plek gaan waar ze nodig zijn. Samen heten ze witte bloedcellen of leukocyten, en het zijn er vijf soorten met elk hun eigen taak. Neutrofielen zijn de grootste groep en vallen bacteriën aan, lymfocyten herkennen virussen en onthouden ze, monocyten ruimen op, eosinofielen reageren op allergie en parasieten, en basofielen zijn de kleinste groep en geven histamine af. Het totaalgetal is de optelsom van die vijf. Maar een klein deel van je witte cellen zit op enig moment in je bloed. De rest ligt klaar in je beenmerg en langs de wand van je bloedvaten, en kan binnen minuten in de bloedstroom worden geduwd. Dat gebeurt bij stress, bij zware inspanning en bij een infectie: adrenaline en cortisol maken de cellen los van de vaatwand en het beenmerg zet extra cellen uit. Daarom kan het getal binnen een uur verdubbelen zonder dat er meer cellen zijn bijgemaakt, en zakt het net zo snel weer. Op je uitslag staat het aantal in ×10⁹/L, miljarden cellen per liter. Normaal is ongeveer 4,3 tot 10,0 ×10⁹/L, waar de labs elkaar overlappen. Een uitslag met alleen het totaal zegt weinig; de differentiatie, het aantal per soort, zegt of het om bacteriën, een virus, een allergie of iets anders gaat.

Het totaal aan witte bloedcellen is de eerste vraag bij iemand die ziek is: is er een infectie, en zo ja, welke kant gaat die op? Een bacterie tilt het getal op via de neutrofielen en gaat meestal samen met een hoog CRP; een virus laat het totaal vaak juist zakken, terwijl de lymfocyten oplopen. Die twee patronen zijn zo verschillend dat een bloedbeeld met differentiatie vaak meer zegt dan het totaal. Voor wie gezond is, is het getal om een andere reden interessant. Een totaal dat jaar na jaar aan de hoge kant zit, zonder infectie, is een teken van een lichaam dat in een lichte ontstekingsstand staat. Roken is daarvan de gewoonste reden: rokers hebben blijvend meer witte cellen in hun bloed, en dat trekt na het stoppen in maanden bij. Buikvet doet hetzelfde in mildere vorm, en slecht slapen en langdurige stress tillen het getal op via cortisol. Een hoger totaal binnen de band hangt daardoor samen met meer hart- en vaatziekten, niet omdat de cellen kwaad doen, maar omdat ze laten zien dat de ontsteking er is. Een laag totaal weegt zwaarder dan een hoog. Onder de 4,0 ×10⁹/L heb je minder afweercellen beschikbaar, en als dat door de neutrofielen komt, ben je vatbaarder voor bacteriën. Meestal is de reden onschuldig en tijdelijk, een virus dat net is geweest of een medicijn, en bij een deel van de mensen is een lager aantal gewoon hun aanleg. Blijft het laag zonder verklaring, of zakt het door, dan hoort daar onderzoek naar het beenmerg bij.

Een laag totaal betekent meestal dat de neutrofielen zijn gezakt, want die zijn de grootste groep. Kijk naar de differentiatie om dat te zien. De gewoonste redenen: een virusinfectie in de afgelopen weken, die het beenmerg een paar dagen afremt en het getal tot een paar weken laag houdt, en medicijnen zoals sommige pijnstillers, antibiotica, schildklierremmers en middelen tegen reuma of epilepsie. Bij mensen met Afrikaanse of Midden-Oosterse voorouders ligt het aantal neutrofielen van nature lager, zonder dat de afweer minder goed werkt. Een totaal dat bij herhaling onder de 4,0 ×10⁹/L blijft zonder verklaring, of samen met bloedarmoede en weinig bloedplaatjes, vraagt om een kijkje in het beenmerg. Een hoog totaal betekent dat je lichaam cellen mobiliseert, en de vraag is waarvoor. Met koorts en een hoog CRP is het een bacteriële infectie of een ontsteking. Zonder koorts zijn stress, een zware training de dag ervoor, een nacht slecht slapen, roken, prednison of een zwangerschap de gewoonste verklaringen, en die zie je in de differentiatie als een verhoging van de neutrofielen zonder jonge vormen. Een totaal boven de 30,0 ×10⁹/L, of een verhoging waarbij het lab onrijpe cellen ziet, is een ander beeld en wordt dezelfde dag beoordeeld. Zet het totaal naast de differentiatie, want de vijf soorten wijzen elk een andere kant op, en naast CRP, dat zegt of een infectie de oorzaak is. Bloedplaatjes en hemoglobine uit hetzelfde bloedbeeld laten zien of het beenmerg als geheel goed werkt.