Erytrocyten

Een rode bloedcel is een schijfje zonder kern, volgestopt met hemoglobine, dat ongeveer vier maanden rondgaat en dan in je milt wordt afgebroken. Je beenmerg maakt er elke seconde miljoenen nieuwe, aangejaagd door een hormoon uit je nieren dat reageert op hoeveel zuurstof je weefsels krijgen. Deze waarde telt hoeveel van die cellen er per liter bloed zijn, in ×10¹²/L, dus in biljoenen per liter. Het aantal is één van drie getallen die samen je zuurstoftransport beschrijven. Hemoglobine zegt hoeveel zuurstofdrager er per liter is, hematocriet welk deel van het bloed cel is, en het aantal rode cellen over hoeveel cellen dat verdeeld is. Uit die drie volgen de celgrootte en de vulling per cel, en dat is waar het aantal zijn betekenis krijgt: veel kleine, bleke cellen is ijzertekort, weinig grote cellen is een tekort aan B12 of foliumzuur. Normaal is ongeveer 4,6 tot 5,5 ×10¹²/L voor een man vanaf 19 jaar en 4,2 tot 5,0 ×10¹²/L voor een vrouw vanaf 19 jaar. Het aantal is een concentratie, dus je vochtbalans telt mee: ingedikt bloed geeft een hoger getal zonder dat er een cel bij kwam.

Op zichzelf is het aantal rode cellen zelden de waarde waar je iets aan afleest; hemoglobine zegt directer of je bloedarmoede hebt. Het aantal wordt interessant in combinatie. Een laag hemoglobine met een normaal of hoog aantal cellen betekent dat de cellen klein en bleek zijn, en dat is het handschrift van ijzertekort, of van dragerschap van thalassemie, waarbij het aantal juist hoog is bij een laag hemoglobine. Een laag hemoglobine met een laag aantal grote cellen is B12 of foliumzuur. Zo helpt het aantal de twee gewoonste soorten bloedarmoede uit elkaar te houden voordat er verder gemeten is. Voor wie sport is het aantal een maat voor aanpassing. Vroeg in een trainingsblok lijkt het aantal lager omdat je bloedvolume groeit, niet omdat er minder cellen zijn; op hoogte stijgt het na een paar weken omdat het beenmerg harder werkt. Beide zijn normaal. In de dopingcontrole zijn het aantal rode cellen, de hematocriet en de reticulocyten om die reden de vaste waarden van het bloedpaspoort. De andere kant is meestal onschuldig: een hoog aantal komt negen van de tien keer door te weinig drinken. Roken en slaapapneu zijn de twee redenen die een hoog aantal jarenlang in stand houden, omdat het lichaam extra cellen maakt om te compenseren voor zuurstof die er 's nachts of door koolmonoxide niet is. Beide zijn te keren.

Een laag aantal betekent minder cellen of meer plasma. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: bloedarmoede door een tekort aan ijzer, B12 of foliumzuur; bloedverlies; een groter plasmavolume bij duursporters en in de zwangerschap; en een verminderde nierfunctie, want de nier maakt het hormoon dat het beenmerg aanjaagt. Kijk naar hemoglobine en MCV: kleine cellen wijzen naar ijzer en ferritine, grote cellen naar B12 en foliumzuur, en een normaal hemoglobine bij een laag aantal is bij een sporter meestal het bloedvolume. Een hoog aantal betekent ingedikt bloed of meer cellen. Uitdroging is de gewoonste reden; drink normaal en prik opnieuw. Blijft het hoog, dan zijn verblijf op hoogte, roken en slaapapneu de gewone verklaringen. Een hoog aantal kleine cellen bij een laag-normaal hemoglobine past bij dragerschap van thalassemie, en dat is goed om te weten maar geen ziekte. Alleen een aanhoudend hoog aantal met ook veel witte cellen en bloedplaatjes hoort bij een zeldzame beenmergaandoening. Het aantal hoort altijd naast hemoglobine, hematocriet en MCV, en verder naast ferritine en RDW. Prik normaal gehydrateerd, uitgerust en niet na zware inspanning.