Wat is LDL/ApoB-ratio?
LDL-cholesterol meet hoeveel cholesterol er in je LDL-deeltjes zit, niet hoeveel deeltjes er zijn. ApoB doet het omgekeerde: elk LDL-deeltje draagt precies één molecuul ApoB, en dat geldt ook voor de VLDL- en IDL-deeltjes waar LDL uit ontstaat, dus je ApoB is een telling van alle deeltjes die cholesterol de vaatwand in kunnen dragen. Deel je het cholesterol door het aantal deeltjes, dan houd je over hoeveel cholesterol er gemiddeld per deeltje in zit, en dat is een maat voor hoe groot de deeltjes zijn. Dat is het idee achter de ratio. Grote, lichte LDL-deeltjes zitten vol cholesterol en geven een hoge uitkomst; kleine, dichte deeltjes dragen weinig cholesterol per deeltje en geven een lage. Een uitkomst van 1,2, gerekend op mg/dl, komt overeen met een gemiddelde deeltjesdiameter van 25,5 nm, de grens tussen het patroon met grote deeltjes en het patroon met kleine, dichte deeltjes (Tani e.a., 2017). Onder die grens heb je veel deeltjes voor weinig cholesterol, en dat is precies de combinatie waarbij een keurig LDL-getal minder zegt dan het lijkt. Je uitslag drukt de ratio niet af, en Nederlandse labs rapporteren LDL in mmol/l en ApoB in g/l terwijl de grens op mg/dl is gepubliceerd. Daarom rekent de calculator op deze pagina eerst om: LDL maal 38,67 en ApoB maal 100. Deel je de Nederlandse eenheden rechtstreeks, dan komt er een getal rond de 3 uit dat met de grens niets te maken heeft.
Waarom is LDL/ApoB-ratio relevant?
Kleine, dichte LDL-deeltjes zijn de deeltjes die het makkelijkst door de vaatwand heen komen, daar langer blijven hangen en sneller oxideren, en daarom zwaarder wegen dan hetzelfde cholesterol in grote deeltjes. In de Quebec Cardiovascular Study nam het aantal hartaandoeningen bij mensen met deeltjes van 25,5 nm of kleiner toe naarmate het LDL steeg, terwijl dat bij mensen met deeltjes van 26,0 nm of groter niet zo was (Tani e.a., 2017). De grootte van de deeltjes bepaalt dus mede wat een LDL-getal betekent. De tweede reden is het geval waarin LDL en ApoB elkaar tegenspreken. Een LDL binnen de band met een ApoB erboven betekent veel kleine deeltjes, en dan telt het ApoB zwaarder dan het LDL. De ratio maakt van die tegenspraak één getal dat je over de jaren kunt volgen. Hij zakt bij hoge triglyceriden, buikvet en insulineresistentie, want de lever maakt dan de kleine, dichte variant, en in een Japans cohort lag de ratio lager bij mensen met type 2 diabetes en bij mensen met een vernauwing van de kransslagaders (Tani e.a., 2017). In een Duits cohort hing de omgekeerde verhouding, ApoB per LDL-cholesterol, samen met meer sterfte aan hart- en vaatziekten en met de hoeveelheid kleine, dichte LDL-deeltjes (Silbernagel e.a., 2022). De eerlijke beperking is dat de ratio een schatting is en geen meting van de deeltjes zelf. Het LDL in de teller is bij de meeste labs een rekensom uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden, die bij hoge triglyceriden en na een maaltijd te laag uitvalt, en dan zakt de ratio mee zonder dat je deeltjes veranderden. Daarom lees je hem altijd nuchter, naast het ApoB en het LDL zelf, en naast de triglyceriden.
Beslisgrenzen LDL/ApoB-ratio
Wat naast het getal meeweegt:
- Of je nuchter geprikt bent, want het berekende LDL in de teller valt na een maaltijd te laag uit
- Het ApoB en het LDL zelf, want dezelfde ratio hoort bij een hoog en een laag deeltjesaantal
- Je triglyceriden, want die drijven de kleine, dichte variant aan en verklaren meestal een lage ratio
- Non-HDL en LDL, de maten waar de risicoschatting op werkt en waar de ratio niets over zegt
- Hoeveel buikvet je hebt, hoeveel je beweegt en hoeveel suiker en alcohol je drinkt, want die sturen de deeltjesgrootte
- Je eerdere uitkomsten uit hetzelfde lab, want zonder labband is je eigen verloop het ijkpunt
Geen lab drukt de LDL/ApoB-ratio af en er is geen landelijke referentiewaarde; wat er is, is een afkapwaarde uit onderzoek. Onder de 1,2, gerekend op mg/dl, overheersen kleine, dichte LDL-deeltjes; erboven zijn de deeltjes groot en licht, en daar is geen bovengrens die op een aandoening wijst. De ratio zegt iets over de vorm van je deeltjes, niet over de hoeveelheid: voor de risicoschatting werken Nederlandse artsen met LDL, non-HDL en ApoB. Reken de ratio nuchter uit dezelfde afname, met de omrekening naar mg/dl.
LDL/ApoB-ratio = (LDL-cholesterol × 38,67) ÷ (ApoB × 100), met LDL in mmol/l en ApoB in g/l
Tani e.a., 2017De twee constanten zijn omrekeningen, geen aannames: 38,67 zet cholesterol in mmol/l om naar mg/dl, en 100 zet ApoB in g/l om naar mg/dl. De grens van 1,2 is op die Amerikaanse eenheden gepubliceerd, dus zonder de omrekening zou de uitkomst rond de 3 liggen en nergens tegen af te zetten zijn. Beide waardes komen uit hetzelfde vetprofiel.
( × 38,67) ÷ ( × 100) =
LDL/ApoB-ratio te hoog of te laag: wat betekent het?
Een lage ratio, onder de 1,2, betekent dat je LDL-deeltjes gemiddeld klein en dicht zijn: veel deeltjes voor weinig cholesterol. De gewoonste reden is dat je niet nuchter geprikt bent, want dan valt het berekende LDL te laag uit. Structureel is het het patroon van hoge triglyceriden, buikvet en insulineresistentie, waarbij de lever de kleine, dichte variant maakt, vaak jaren voordat de nuchtere glucose beweegt. Een laag LDL met een normaal ApoB geeft dezelfde uitkomst, en dan is het ApoB de waarde die telt. Een hoge ratio betekent grote, lichte deeltjes, en dat is de gunstige kant: er is geen bovengrens die op een aandoening wijst. Wel geldt dat een hoog LDL met een hoge ratio nog steeds een hoog LDL is; de ratio zegt iets over de vorm van de deeltjes, niet over de hoeveelheid. Voor de risicoschatting werken Nederlandse artsen met het LDL, non-HDL en ApoB, en de ratio komt daar naast, niet in de plaats. Wat je eraan doet bij een lage ratio is wat je aan hoge triglyceriden doet: minder suiker, frisdrank en alcohol, want de lever bouwt die om tot triglyceriden en kleine deeltjes, meer vezels en onverzadigd vet, stevig bewegen en afvallen als je buikvet hebt. De ratio beweegt dan aan twee kanten: de triglyceriden zakken en de deeltjes worden groter. Reken op zes tot twaalf weken en prik dan nuchter, uit hetzelfde lab als de vorige keer. De ratio hoort altijd naast het ApoB, dat de deeltjes telt, naast het LDL zelf, naast de triglyceriden, die de kleine, dichte variant aandrijven, en naast non-HDL, de maat waar de risicoschatting op werkt.
Wat de waarde verlaagt
Veel deeltjes voor weinig cholesterol, en de vraag is of dat je deeltjes zijn of de afname.
| Oorzaak | Hoe vaak |
|---|---|
| Kort geleden gegeten of gedronkenHet berekende LDL valt na een maaltijd te laag uit, en de ratio zakt mee zonder dat de deeltjes veranderden | Vaak |
| Buikvet en insulineresistentieDe lever maakt meer triglyceriden en meer kleine, dichte LDL-deeltjes, vaak jaren voordat de nuchtere glucose beweegt | Vaak |
| Diabetes mellitus type 2Hetzelfde patroon, verder gevorderd; in een Japans cohort lag de ratio bij mensen met diabetes lager | Vaak |
| Een laag LDL bij een normaal ApoBWeinig cholesterol per deeltje terwijl het aantal deeltjes gewoon is; het ApoB is dan de waarde om te lezen | Soms |
Hoe verloopt het bloedonderzoek voor LDL/ApoB-ratio?
- Verwijzing
- Niet nodig. De ratio volgt uit twee waardes uit hetzelfde vetprofiel, LDL en ApoB, en je rekent hem uit met de calculator op deze pagina; in Nederland drukt niemand hem af.
- Nuchter zijn
- Ja, want het LDL in de teller wordt bij de meeste labs berekend uit de triglyceriden, en die lopen na een maaltijd uren op. Acht tot twaalf uur niets eten en alleen water drinken, en de avond ervoor geen alcohol.
- Wanneer
- In de ochtend, nuchter, op een gewone dag. Zes tot twaalf weken na een verandering in voeding, gewicht of alcohol om het effect op de deeltjes te zien.
- De afname
- Eén buisje bloed uit een ader in je arm. LDL en ApoB komen uit hetzelfde buisje, en de triglyceriden en de nuchtere glucose kunnen er meteen bij.
- Welke test
- LDL/ApoB-ratio zit in de uitgebreide meting (€229) en in .
- Waar prikken
- Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties
Veelgestelde vragen
Wat is de LDL/ApoB-ratio?
Je LDL-cholesterol gedeeld door je ApoB, allebei uit hetzelfde vetprofiel en omgerekend naar mg/dl. ApoB telt de deeltjes, want elk deeltje draagt er precies één, en LDL weegt het cholesterol dat erin zit. De verhouding is dus cholesterol per deeltje, en dat zegt hoe groot je LDL-deeltjes gemiddeld zijn. Het is een rekensom uit onderzoek, geen bepaling die een Nederlands lab afdrukt.
Wat is een gezonde LDL/ApoB-ratio?
Boven de 1,2, gerekend op mg/dl. Die grens komt overeen met een gemiddelde deeltjesdiameter van 25,5 nm, waar het patroon met grote, lichte deeltjes overgaat in het patroon met kleine, dichte deeltjes. Hoe hoger, hoe groter de deeltjes, en er is geen bovengrens die op een aandoening wijst. Een hoog LDL blijft daarbij wel een hoog LDL: de ratio zegt iets over de vorm, niet over de hoeveelheid.
Wat betekent een lage LDL/ApoB-ratio?
Dat je veel deeltjes hebt voor weinig cholesterol: kleine, dichte LDL. De gewoonste reden is dat je niet nuchter geprikt bent, want het berekende LDL valt na een maaltijd te laag uit. Structureel is het het patroon van hoge triglyceriden, buikvet en insulineresistentie, waarbij de lever de kleine, dichte variant maakt. Een laag LDL bij een normaal ApoB geeft dezelfde uitkomst, en dan telt het ApoB.
Waarom moet ik omrekenen naar mg/dl?
Omdat de grens van 1,2 op Amerikaanse eenheden is gepubliceerd. Nederlandse labs rapporteren LDL in mmol/l en ApoB in g/l; deel je die rechtstreeks, dan komt er een getal rond de 3 uit dat je nergens tegen kunt afzetten. De calculator rekent daarom eerst om: LDL maal 38,67 en ApoB maal 100. Voorbeeld: LDL 3,0 mmol/l is 116 mg/dl, ApoB 0,9 g/l is 90 mg/dl, en de ratio is 1,29.
Mijn LDL is goed maar mijn ApoB is hoog. Wat zegt de ratio dan?
Dat je LDL-deeltjes klein en dicht zijn: veel deeltjes voor weinig cholesterol, en de ratio komt dan onder de 1,2 uit. In dat geval weegt het ApoB zwaarder dan het LDL, want het aantal deeltjes bepaalt hoeveel er de vaatwand in kan. Kijk naast de ratio naar je triglyceriden en je buikomvang, want daar komt dit patroon meestal vandaan, en volg het ApoB over de jaren.
Moet ik nuchter zijn?
Ja. Het LDL in de teller wordt bij de meeste labs berekend uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden, en de triglyceriden lopen na een maaltijd uren op. Daardoor valt het LDL te laag uit en zakt de ratio mee, zonder dat er aan je deeltjes iets veranderde. Acht tot twaalf uur niets eten, alleen water, en de avond ervoor geen alcohol; het ApoB zelf reageert nauwelijks op eten.
Wat doe ik met een ratio onder de 1,2?
Wat je aan hoge triglyceriden doet, want die drijven de kleine, dichte deeltjes aan: schrap frisdrank, vruchtensap en snoep, drink minder alcohol, eet vezels, vette vis en onverzadigd vet, beweeg stevig en val af als je buikvet hebt. De deeltjes worden dan groter en de ratio stijgt. Reken op zes tot twaalf weken en prik dan nuchter, uit hetzelfde lab. Kijk ook naar je nuchtere glucose en HbA1c.
Waarom staat deze ratio op de site als niemand hem afdrukt?
Omdat je hem tegenkomt in rapporten en calculators van buiten Nederland en dan wilt weten waar het getal vandaan komt, en omdat hij de tegenspraak tussen een goed LDL en een hoog ApoB in één getal vangt. De pagina legt de rekensom uit en wijst door naar de waardes die wel op je rapport staan. Voor de risicoschatting werken Nederlandse artsen met LDL, non-HDL en ApoB, niet met deze ratio.
In welke tests zit LDL/ApoB-ratio?
LDL/ApoB-ratio zit in de uitgebreide meting (€229) en in .
Gerelateerde bloedwaarden
Lees verder
Bronnen
- 1.Tani S, Yagi T, Atsumi W e.a., Relation between low-density lipoprotein cholesterol/apolipoprotein B ratio and triglyceride-rich lipoproteins in patients with coronary artery disease and type 2 diabetes mellitus, Cardiovascular Diabetology. 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 2.Hirano T, Ito Y, Yoshino G, Measurement of small dense low-density lipoprotein particles, Journal of Atherosclerosis and Thrombosis. 2005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 3.Silbernagel G, Scharnagl H, Saely CH e.a., The LDL Apolipoprotein B-to-LDL Cholesterol Ratio: Association with Cardiovascular Mortality and a Biomarker of Small, Dense LDLs, Biomedicines. 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 4.CVRM, Multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Schatten van het risico op hart- en vaatziekten. 2024. richtlijnendatabase.nl
Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.
Lees meer over onze wetenschappelijke aanpakDelen