Hematocriet

Wat is hematocriet?

Bloed is cellen in vloeistof. Hematocriet is het aandeel van die cellen, in Nederland als fractie: 0,45 betekent dat 45 procent van je bloed uit rode bloedcellen bestaat en de rest uit plasma. Omdat de rode cellen de zuurstof dragen, is hematocriet een tweede maat voor je zuurstoftransport, naast hemoglobine. De twee lopen bijna altijd gelijk op: drie keer het hemoglobine in mmol/L komt ongeveer op de hematocriet in procenten uit. Het is een verhouding, geen aantal, en dat is de kern van het lezen. Krimpt je plasma, omdat je weinig dronk, veel zweette of net zwaar trainde, dan stijgt de hematocriet zonder dat er één cel bij kwam. Groeit je plasma, zoals bij duursporters en in de zwangerschap, dan zakt hij terwijl je aantal cellen gelijk blijft of zelfs groeit. Meer dan bij welke andere bloedwaarde ook, weegt hier mee hoe je erbij zat toen je prikte. Op je uitslag staat hematocriet in L/L. Normaal is ongeveer 0,40 tot 0,50 L/L voor mannen en 0,35 tot 0,45 L/L voor vrouwen. Dik bloed stroomt trager en belast het hart, en dat is de reden dat de bovenkant hier net zo goed telt als de onderkant.

Waarom is hematocriet relevant?

De eerste reden om hematocriet te kennen, is dat hij hemoglobine bevestigt en aanvult. Een laag hemoglobine met een lage hematocriet is bloedarmoede; een laag hemoglobine met een normale hematocriet is een teken dat de cellen er wel zijn maar te weinig hemoglobine bevatten, en dat wijst naar ijzer. Samen met de celgrootte laat hematocriet zien wat voor bloedarmoede het is, en dus waar je moet zoeken. De tweede reden is sport. Duurtraining vergroot je plasmavolume binnen weken; de hematocriet zakt dan een paar honderdsten terwijl je zuurstoftransport juist beter is. Dat is de reden dat goed getrainde duursporters vaak onder de band uitkomen zonder iets te mankeren. Hoogte doet het omgekeerde: ijle lucht zet het beenmerg aan tot meer rode cellen, en na een paar weken op hoogte staat de hematocriet hoger. In de wielersport is hematocriet om die reden decennialang de grens geweest waarop bloeddoping werd afgelezen, want dik bloed stroomt trager en belast het hart. De derde reden is je vochtbalans zelf. Een hoge hematocriet bij iemand die gezond is, is negen van de tien keer te weinig gedronken, en dat is de gewoonste verklaring voor een bloedbeeld dat er ineens anders uitziet dan vorig jaar. Roken en slaapapneu zijn de andere twee redenen die een hoge waarde jarenlang in stand houden, en allebei zijn ze te keren.

Normaalwaarden hematocriet

Hematocriet staat in Nederland als fractie in L/L; 0,45 is 45 procent rode cellen. De band voor vrouwen ligt lager dan die voor mannen, net als bij hemoglobine. Belangrijker dan de band is hoe je erbij zat toen je prikte: te weinig drinken of zware inspanning tilt de waarde op, en het grote bloedvolume van duursporters drukt haar, zonder dat er iets met je cellen is. Lees hematocriet altijd naast hemoglobine.

Hematocriet te hoog of te laag: wat betekent het?

Een lage hematocriet betekent naar verhouding minder rode cellen of meer plasma. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: bloedarmoede, meestal door ijzertekort; een groter plasmavolume bij duursporters en in de zwangerschap; bloedverlies; en een verminderde nierfunctie, want de nier maakt het hormoon dat het beenmerg aanjaagt. Kijk naar het hemoglobine ernaast en naar ferritine: zakken die mee, dan is het een tekort; is het ferritine normaal en train je veel, dan is het je bloedvolume. Een hoge hematocriet betekent ingedikt bloed of meer cellen. Uitdroging is de gewoonste reden, en een herhaling na normaal drinken lost dat op. Blijft de waarde hoog, dan zijn verblijf op hoogte, roken en slaapapneu de gewone verklaringen. Alleen een aanhoudend hoge hematocriet zonder een van die redenen, zeker met ook veel witte cellen en bloedplaatjes, hoort bij een zeldzame beenmergaandoening en wordt verder onderzocht. Wat je eraan doet: bij een lage waarde door een tekort vul je ijzer, B12 of foliumzuur aan, en bij een lage waarde door training doe je niets. Bij een hoge waarde drink je normaal en prik je opnieuw; rook je, dan is stoppen de knop, en snurk je en word je moe wakker, dan is slaapapneu de vraag. Lees hematocriet altijd naast hemoglobine en het aantal rode cellen, en verder naast MCV en ferritine. Prik normaal gehydrateerd, niet na zware inspanning, en op hetzelfde moment van de dag als je een trend volgt.

Hoe verloopt het bloedonderzoek voor hematocriet?

Verwijzing

Niet nodig. Hematocriet zit in elk bloedbeeld dat je zelf kunt laten meten.

Nuchter zijn

Niet nodig, maar drink normaal, want ingedikt bloed geeft een hogere waarde.

Wanneer

Niet vlak na zware inspanning, een sauna of een dag met weinig drinken, en niet in de weken na verblijf op hoogte als je je gewone waarde wilt kennen.

De afname

Eén buisje bloed uit een ader in je arm, hetzelfde buisje als voor de rest van je bloedbeeld.

Herhalen

Bij een hoge waarde na een paar dagen normaal drinken; bij een lage waarde samen met hemoglobine en ferritine, een maand na het starten van ijzer.

Welke test

Hematocriet zit in de IJzer en vermoeidheid-test (€99) en in core.

Waar prikken

Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties

Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.