Wat is atherogene plasma-index?
Je triglyceriden zijn het vet dat je lever rondstuurt uit de suiker, het vet en de alcohol die je binnenkreeg, en je HDL zijn de deeltjes die cholesterol uit de vaatwand terughalen. Bij buikvet en insulineresistentie bewegen die twee tegen elkaar in: de triglyceriden lopen op en het HDL zakt. De atherogene plasma-index vangt die twee bewegingen in één getal, door de triglyceriden te delen door het HDL en van de uitkomst de logaritme te nemen. Die logaritme is het enige verschil met de gewone triglyceriden/HDL-ratio, en hij verandert vooral hoe de uitkomst eruitziet. Een deling boven de één wordt een positief getal, een deling onder de één wordt negatief, en nul betekent dat je triglyceriden en je HDL precies even groot zijn. Een negatieve uitkomst is dus geen tekort maar een eigenschap van de schaal, en het is bovendien de gezonde kant. Omdat de logaritme grote verschillen samendrukt, ziet een flinke verandering in de deling eronder er op deze schaal bescheiden uit. De index staat op geen enkel Nederlands rapport; je rekent hem uit met de calculator op deze pagina, uit triglyceriden en HDL in mmol/L. De uitkomst heeft geen eenheid en geen afgesproken normaalwaarde: het artikel dat de naam in 2001 introduceerde publiceerde geen indeling, en wie er later categorieën bij bedacht koos ze zelf. Onder nul is de gezonde kant, en hoe lager, hoe beter.
Waarom is atherogene plasma-index relevant?
De index zet de twee vetwaarden bij elkaar die het sterkst reageren op hoe je leeft. Triglyceriden gaan omlaag met minder suiker, minder alcohol, afvallen en bewegen; het HDL gaat omhoog met bewegen, afvallen en stoppen met roken. Wie zijn leefstijl verandert, ziet de index daarom aan twee kanten tegelijk bewegen, en dat maakt hem een gevoelige maat voor de winst van die verandering. De tweede reden is dat de combinatie iets zegt wat de losse getallen minder scherp zeggen. Hoge triglyceriden bij een laag HDL is het vetpatroon van buikvet en insulineresistentie, de voorloper van type 2 diabetes, en het gaat samen met kleine, dichte LDL-deeltjes die makkelijker in de vaatwand blijven steken. Een index boven nul is daarom een vroeg signaal dat de suikerhuishouding aandacht vraagt, vaak jaren voordat de nuchtere glucose beweegt. De eerlijke beperking is dat de index vooral een onderzoeksmaat is. In Nederland drukt niemand hem af, de risicoschatting werkt met het LDL en non-HDL, en er is geen afgesproken indeling: twee onderzoeken uit 2026 leggen hun grenzen bij 0,21 en 0,5, of rekenen een eigen grens uit van 0,3661. Lees de index dus als een samenvatting van twee getallen die je al hebt, niet als een uitslag met een norm.
Hoe atherogene plasma-index wordt berekend
Wat naast het getal meeweegt:
- De losse waarden van triglyceriden en HDL, want dezelfde index hoort bij meerdere combinaties
- Of je nuchter geprikt bent, want de triglyceriden in de teller lopen na een maaltijd uren op
- Hoeveel buikvet je hebt, hoeveel je beweegt en hoeveel suiker en alcohol je drinkt, want die sturen beide getallen
- Je nuchtere glucose en HbA1c, want een index boven nul is vaak het eerste teken dat de suikerhuishouding meebeweegt
- LDL en non-HDL, de maten waar de risicoschatting op werkt en waar de index niets over zegt
- Je eerdere uitkomsten uit hetzelfde lab, want zonder afgesproken grens is je eigen verloop het ijkpunt
Er is geen afgesproken normaalwaarde voor deze index, en in Nederland drukt niemand hem af. Het artikel dat de naam introduceerde, Dobiášová en Frohlich in 2001, beschrijft 1433 mensen uit 35 cohorten en rapporteert samenhangen, geen indeling. Wie later wel categorieën gebruikt, kiest ze zelf, en twee onderzoeken uit 2026 laten zien hoe ver dat uiteenloopt: het ene deelt in op laag onder 0,21, matig van 0,21 tot 0,5 en hoog boven 0,5, het andere rekent zijn eigen grens uit en komt op 0,3661. Daarom staat er hier geen indeling. Wat wel vaststaat: onder nul zijn je triglyceriden lager dan je HDL, en dat is de gezonde kant. Wil je met dezelfde twee getallen iets doen wat op een Nederlands rapport voorkomt, kijk dan naar de triglyceriden/HDL-ratio, dezelfde deling zonder de logaritme.
AIP = log10(triglyceriden / HDL-cholesterol), beide in mmol/l
De logaritme is wat deze index onderscheidt van de gewone triglyceriden/HDL-verhouding: hij drukt dezelfde twee getallen samen tot een schaal rond nul, waarbij een uitkomst onder nul betekent dat je HDL groter is dan je triglyceriden en erboven dat het omgekeerde geldt. De invoer is dezelfde, de schaal niet. Je hebt er twee getallen van hetzelfde lipidenprofiel voor nodig.
log10( ÷ ) =
Atherogene plasma-index te hoog of te laag: wat betekent het?
Een lage index is gunstig, en onder nul betekent alleen dat je HDL groter is dan je triglyceriden. Nuchter geprikt zijn in plaats van niet-nuchter drukt de triglyceriden en daarmee de index; wie minder suiker en alcohol drinkt, beweegt en afvalt, ziet de teller zakken en de noemer stijgen; en een hoog HDL maakt de noemer groter zonder dat er aan de triglyceriden iets verandert. Kijk bij een lage index altijd of het LDL zelf onder de grens zit die bij je risico hoort, want de index zegt daar niets over. Een hoge index betekent dat je triglyceriden boven je HDL zitten. De gewoonste verklaring eerst: kort geleden gegeten of gedronken, want triglyceriden lopen na een maaltijd uren op terwijl het HDL stil blijft; buikvet en insulineresistentie, het patroon waarin de lever meer triglyceriden maakt en het HDL zakt; type 2 diabetes, waarin datzelfde patroon vastzit; alcohol, dat de lever extra triglyceriden laat maken; en zelden oestrogeentherapie, die de triglyceriden optilt. Wat je eraan doet: schrap frisdrank, vruchtensap en snoep, want suiker wordt in de lever tot triglyceriden omgebouwd, drink minder alcohol, eet vette vis, vezels en onverzadigd vet, en val af als je buikvet hebt. Beweeg, ook stevig, want dat drukt de triglyceriden en tilt het HDL op. Stop met roken. Reken op zes tot twaalf weken voordat de index de verandering laat zien, en prik dan nuchter, anders vergelijk je twee verschillende momenten. Zet de index naast de triglyceriden en het HDL zelf, want dezelfde uitkomst hoort bij meerdere combinaties, naast de triglyceriden/HDL-ratio, die dezelfde deling zonder logaritme is, naast het non-HDL en LDL, waar de risicoschatting op werkt, en naast de nuchtere glucose en het HbA1c, die laten zien of de suikerhuishouding al meebeweegt.
Wat de waarde verlaagt
Gunstig: de triglyceriden zakken of het HDL stijgt, en de logaritme drukt beide bewegingen samen.
| Oorzaak | Hoe vaak |
|---|---|
| Nuchter geprikt in plaats van niet-nuchterTriglyceriden lopen na een maaltijd uren op en het HDL niet, dus een nuchtere afname geeft een lagere teller dan een afname na het ontbijt | Vaak |
| Behandeling van de onderliggende oorzaakMinder suiker en alcohol, afvallen, bewegen en een beter ingestelde diabetes drukken de triglyceriden en tillen het HDL op, dus de index zakt aan twee kanten | Soms |
| Een hoog HDLMaakt de noemer groter zonder dat er aan de triglyceriden iets verandert; kijk of het LDL zelf onder de grens zit die bij je risico hoort | Soms |
Wat de waarde verhoogt
Je triglyceriden zitten boven je HDL: meestal door de afname, en structureel door het patroon van buikvet en insulineresistentie.
| Oorzaak | Hoe vaak |
|---|---|
| Kort geleden gegeten of gedronkenTriglyceriden stijgen na elke maaltijd en blijven uren hoog, terwijl het HDL stil blijft; de gewoonste reden voor een onverwacht hoge index | Vaak |
| Buikvet en insulineresistentieDe lever maakt meer triglyceriden en het HDL zakt, dus beide kanten van de deling bewegen de verkeerde kant op; vaak jaren voordat de glucose beweegt | Vaak |
| Diabetes mellitus type 2Hetzelfde patroon van hoge triglyceriden bij een laag HDL, en des te sterker naarmate de suikers slechter zijn ingesteld | Vaak |
| AlcoholDe lever zet alcohol om in triglyceriden; ook een paar glazen per dag tilt de teller op | Soms |
| OestrogeentherapieOestrogeen in tabletvorm laat de lever meer triglyceriden maken | Zelden |
Hoe verloopt het bloedonderzoek voor atherogene plasma-index?
- Verwijzing
- Niet nodig. De index volgt uit twee waardes die in elk vetprofiel zitten, en je rekent hem uit met de calculator op deze pagina; in Nederland drukt niemand hem af.
- Nuchter zijn
- Ja, want de triglyceriden in de teller lopen na een maaltijd uren op. Acht tot twaalf uur niets eten en alleen water drinken, en de avond ervoor geen alcohol.
- Wanneer
- In de ochtend, nuchter, op een gewone dag zonder feest de avond ervoor. Zes tot twaalf weken na een verandering in voeding, gewicht of alcohol om het effect te zien.
- De afname
- Eén buisje bloed uit een ader in je arm. Triglyceriden en HDL komen uit hetzelfde buisje, en de nuchtere glucose kan er meteen bij.
- Herhalen
- Eens per jaar, of zes tot twaalf weken na een verandering in leefstijl. Vergelijk met je vorige nuchtere vetprofiel en kijk welke van de twee getallen bewoog.
- Welke test
- Atherogene plasma-index zit in de Hartgezondheid-test (€69) en in .
- Waar prikken
- Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties
Veelgestelde vragen
Wat is de atherogene plasma-index?
De logaritme van je triglyceriden gedeeld door je HDL, afgekort AIP. Door die logaritme komt de uitkomst op een schaal rond nul te liggen, en kan hij ook negatief zijn. De twee getallen eronder zijn dezelfde als bij de triglyceriden/HDL-ratio, en ze staan in elk vetprofiel. Het is een rekensom uit onderzoek, geen bepaling die een Nederlands lab afdrukt.
Wat is een gezonde atherogene plasma-index?
Onder nul: dan zijn je triglyceriden lager dan je HDL, het beeld van iemand die beweegt, weinig suiker en alcohol drinkt en geen buikvet draagt. Een afgesproken normaalwaarde is er niet; het artikel dat de index introduceerde publiceerde geen indeling, en latere grenzen als 0,21 en 0,5 zijn keuzes van de onderzoekers zelf. Hoe lager, hoe beter, en je eigen verloop is het ijkpunt.
Waarom kan mijn index negatief zijn?
Omdat de logaritme van een getal onder de één negatief is. Zijn je triglyceriden lager dan je HDL, dan is de deling kleiner dan één en komt de index onder nul uit. Dat is een eigenschap van de schaal en niet van je bloed, en het is bovendien de gezonde kant: er schiet niets tekort.
Wat betekent een hoge atherogene plasma-index?
Dat je triglyceriden boven je HDL zitten. De gewoonste reden is dat je kort voor de afname gegeten of gedronken had, want triglyceriden lopen na een maaltijd uren op. Structureel is het het patroon van buikvet en insulineresistentie: de lever maakt meer triglyceriden en het HDL zakt, vaak jaren voordat de nuchtere glucose beweegt. Minder suiker en alcohol, bewegen en afvallen brengen de index aan twee kanten omlaag.
Moet ik nuchter zijn?
Ja. De triglyceriden in de teller bewegen sterk met wat je kort daarvoor at en dronk, het HDL nauwelijks, dus een niet-nuchtere afname tilt de index op zonder dat er aan je profiel iets veranderde. Acht tot twaalf uur niets eten, alleen water, en de avond ervoor geen alcohol.
Wat is het verschil met de triglyceriden/HDL-ratio?
Alleen de logaritme. Beide gebruiken precies dezelfde twee getallen uit hetzelfde vetprofiel; de index drukt de uitkomst samen tot een schaal rond nul en de ratio laat hem staan zoals hij is. Omdat de logaritme grote verschillen samendrukt, ziet een flinke verandering in de ratio er op de index bescheiden uit.
Wat doe ik met een index boven nul?
Schrap frisdrank, vruchtensap en snoep, want suiker wordt in de lever tot triglyceriden omgebouwd, drink minder alcohol, eet vette vis, vezels en onverzadigd vet, beweeg ook stevig en val af als je buikvet hebt. Reken op zes tot twaalf weken en prik dan nuchter. Kijk daarnaast naar je nuchtere glucose en HbA1c, want het patroon van hoge triglyceriden bij een laag HDL is de voorloper van type 2 diabetes.
Waarom staat deze index op de site als niemand hem afdrukt?
Omdat je hem tegenkomt in berekeningen en rapporten van buiten Nederland en dan wilt weten waar het getal vandaan komt. De pagina legt de rekensom uit en wijst door naar de twee waardes die wel op je rapport staan en een band achter zich hebben. Voor de risicoschatting werken Nederlandse artsen met het LDL en non-HDL, niet met deze index.
In welke tests zit atherogene plasma-index?
Atherogene plasma-index zit in de uitgebreide meting (€229) en in .
Gerelateerde bloedwaarden
Lees verder
Bronnen
- 1.Dobiášová M, Frohlich J, The plasma parameter log (TG/HDL-C) as an atherogenic index, Clinical Biochemistry. 2001. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 2.Mehta S, Baxi RK, Rathi PM, Atherogenic dyslipidemia as a novel cardiovascular risk stratification tool in chronic obstructive pulmonary disease, Monaldi Archives for Chest Disease. 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 3.Li GA, Huang J, Wang YJ, The atherogenic index of plasma is associated with subclinical cardiac systolic dysfunction among obese patients, Frontiers in Nutrition. 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- 4.CVRM, Multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement, module Schatten van het risico op hart- en vaatziekten. 2024. richtlijnendatabase.nl
- 5.Star-shl, Labbepalingen: triglyceriden. 2026. star-shl.nl
- 6.Unilabs, Bepalingenklapper: High density lipoproteine cholesterol. 2026. bepalingenklapper.nl
Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.
Lees meer over onze wetenschappelijke aanpakDelen