PLR (bloedplaatjes/lymfocyten)

Bloedplaatjes zijn de kleine celfragmenten die je bloed laten stollen, maar ze doen meer: bij ontsteking maakt je lever een signaalstof aan die het beenmerg tot meer bloedplaatjes aanzet, en het aantal loopt over dagen tot weken op. Ook een ijzertekort tilt ze op. Lymfocyten zijn de specialisten van je afweer, en cortisol trekt ze bij stress, ziekte en slaaptekort uit het bloed terug naar de lymfeklieren. De PLR deelt de ene door de andere, en de verhouding stijgt dus als er ontsteking is die al even loopt en de afweer tegelijk onder druk staat. Dat maakt de PLR de trage tegenhanger van de NLR. Neutrofielen leven een dag en reageren binnen uren; bloedplaatjes leven een week of tien dagen en reageren over dagen tot weken. Een hoge NLR met een normale PLR is dus een verse belasting, een slechte nacht of een infectie die net begint; een hoge PLR met een hoge NLR is een belasting die al langer duurt. Samen met CRP, dat de ontsteking zelf meet, vertellen de twee verhoudingen hoe lang iets al speelt. Je uitslag drukt de verhouding meestal niet af; je rekent hem zelf uit met de calculator op deze pagina. Het enige onderzoek dat een referentie-interval publiceert, komt voor volwassenen uit op 49 tot 198 en geeft voor ouderen vanaf 70 jaar een lager interval van 42 tot 187, omdat de bloedplaatjes met de leeftijd wat zakken.

De PLR is een maat voor belasting die al een tijd duurt. Wie maanden slecht slaapt, structureel te veel traint of een ontsteking heeft die niet ophoudt, in de darm, de gewrichten of het tandvlees, ziet de bloedplaatjes langzaam oplopen en de lymfocyten zakken, en de verhouding stijgt. Een sluimerende ontsteking door buikvet, roken en weinig beweging doet hetzelfde in mildere vorm. Een PLR die over de jaren aan de hoge kant blijft, hangt daardoor samen met meer hart- en vaatziekten, en hij zakt mee met de leefstijl. De tweede reden is dat de verhouding twee getallen bij elkaar brengt die je anders apart zou lezen. Bloedplaatjes die aan de hoge kant zitten door een ijzertekort, en lymfocyten die aan de lage kant zitten door een zware periode, vallen elk nog binnen hun band, maar de verhouding tussen de twee laat zien dat er twee dingen tegelijk spelen. Dat is waarom de PLR bij dezelfde persoon over meerdere metingen meer zegt dan bij één meting tegen een interval. De eerlijke beperking is dezelfde als bij de NLR: de verhouding zegt niet welk van de twee getallen bewoog. Een hoge PLR kan komen van bloedplaatjes die door een ijzertekort zijn opgelopen, van lymfocyten die door prednison zijn gedrukt, of van een ontsteking die allebei deed. Daarom lees je hem altijd naast de losse getallen, naast ferritine en naast CRP.

Een lage PLR betekent dat de lymfocyten overheersen of de bloedplaatjes laag zijn. Meer lymfocyten is meestal een virus of de herstelfase erna, en dan is de verhouding tijdelijk laag. Minder bloedplaatjes is een virus dat net is geweest, veel alcohol, een medicijn, of zelden een beenmerg dat minder maakt; kijk dan naar de bloedplaatjes zelf, want die zeggen meer dan de verhouding. Onder de 49 is de vraag welke van de twee het was. Een hoge PLR betekent dat er iets speelt dat al even duurt, en de vraag is wat. Boven de 198 met een hoog CRP is het een ontsteking of een infectie die al dagen tot weken loopt, en dan zakt de verhouding met het herstel. Met een laag ferritine is het een ijzertekort dat de bloedplaatjes optilt. Zonder ontsteking en zonder ijzertekort is het belasting: een periode van slecht slapen, overtraining, chronische stress, roken of prednison. Een verhouding die over meerdere metingen aan de hoge kant blijft zonder verklaring, lees je naast de bloedplaatjes zelf, want die worden ook bekeken als ze zonder reden hoog blijven. Lees de PLR altijd naast de bloedplaatjes en lymfocyten zelf, want de verhouding zegt niet welke van de twee bewoog, naast de NLR, die dezelfde balans sneller meet, naast CRP, dat zegt of er ontsteking loopt, en naast ferritine, dat zegt of een ijzertekort de bloedplaatjes optilt.