Selenium

Selenium is een spoorelement, een mineraal waar je maar heel weinig van nodig hebt, dat je lichaam inbouwt in een groep van ongeveer vijfentwintig eiwitten. De bekendste zijn de enzymen die de zuurstofradicalen wegvangen die bij de verbranding in je cellen ontstaan, en de enzymen die in je lever, nieren en spieren het schildklierhormoon T4 omzetten in het actieve T3. Zonder genoeg selenium werken je antioxidanten minder en wordt de schildklier trager, ook als ze zelf genoeg T4 maakt. Je krijgt selenium binnen via voeding, en hoeveel erin zit hangt af van de grond waarop het voedsel groeide. Noord-Amerikaanse bodem is er rijk aan, Europese bodem arm, en daarom zit een Nederlander gemiddeld aan de lage kant van de band. Vis, vlees, eieren, volkoren en zuivel leveren het meeste; paranoten zijn een geval apart, want één noot bevat ruwweg de dagelijkse hoeveelheid, en een handvol per dag is te veel. De bloedwaarde weerspiegelt je inname van de afgelopen weken. Op je uitslag staat selenium in µmol/L of in µg/L, en dat scheelt: drie labs rapporteren molair en één in massa, en de getallen zijn niet naast elkaar te leggen. Normaal is vanaf 16 jaar ongeveer 0,8 tot 1,8 µmol/L, waar de labs die molair rapporteren elkaar overlappen. Boven de 2,5 µmol/L wordt het giftig, en dat haal je alleen met supplementen.

Selenium is de waarde die je leest bij de schildklier en bij de vraag naar herstel. Wie een trage schildklier heeft, of een vrij T4 dat normaal is terwijl het vrij T3 laag ligt, kijkt naar selenium omdat het enzym dat T4 in T3 omzet het nodig heeft. Bij auto-immuun schildklierziekte dempt selenium de ontsteking in de schildklier iets, en dat is de reden dat het bij Hashimoto vaak wordt aangevuld, al is de winst bescheiden en alleen aangetoond bij wie te weinig binnenkrijgt. Voor wie sport of hard werkt, is selenium een van de mineralen achter de antioxidanten die de schade van een zware inspanning opruimen. Een tekort geeft geen duidelijke klachten, maar hangt samen met minder spierkracht, een zwakkere afweer en, in de gebieden waar de grond er echt arm aan is, met een hartspier die zwakker wordt. In Nederland komt een echt tekort zelden voor bij wie gevarieerd eet, en vaker bij wie langdurig eenzijdig eet, veel alcohol drinkt, een darmziekte heeft of via een sonde wordt gevoed. De andere kant is de valkuil. Selenium is giftig in een hoeveelheid die niet zo ver boven de behoefte ligt: wie dagelijks een supplement neemt en daar paranoten bij eet, kan de bovengrens passeren, en dan verlies je haar, breken je nagels en ruikt je adem naar knoflook. Meer is hier niet beter, en een supplement zonder gemeten tekort is bij een gevarieerde voeding niet nodig.

Een lage waarde betekent dat er te weinig binnenkomt of te weinig wordt opgenomen. De gewoonste verklaring eerst: voeding van seleniumarme grond, want Europese bodem is er arm aan en wie weinig vis, vlees, eieren en volkoren eet, zit aan de lage kant; een slechte opname in de darm bij coeliakie, de ziekte van Crohn of na een maagverkleining; en ontsteking, want bij een infectie of een ziekte die al even loopt daalt de bloedwaarde tijdelijk zonder dat de voorraad kleiner is. Wie plantaardig eet, veel alcohol drinkt of langdurig via een sonde wordt gevoed, zit vaker laag. Een hoge waarde komt vrijwel altijd van buiten. Supplementen zijn de gewoonste reden, zeker in combinatie met paranoten, en een handvol paranoten per dag doet het ook zonder supplement. Boven de 2,5 µmol/L wordt het giftig, met haaruitval, brekende nagels, een knoflookadem, misselijkheid en tintelingen, en dan stop je met alles wat selenium bevat en meet je na een paar maanden opnieuw. Zet selenium naast vrij T4 en vrij T3, want het enzym dat de omzetting doet heeft selenium nodig, naast CRP, want ontsteking drukt de waarde tijdelijk, en met de eenheid op je uitslag erbij, want µmol/L en µg/L zijn niet naast elkaar te leggen.