Vrij T3

Je schildklier maakt twee hormonen. Verreweg het meeste is T4, thyroxine, een voorraadvorm die weinig doet. Het werkzame hormoon is T3, en dat maak je grotendeels niet in je schildklier maar in je lever, nieren en spieren, door van T4 één jodiumatoom af te halen. T3 zet in vrijwel elke cel de stofwisseling aan: je warmte, je hartslag, je energieverbruik, je darmen, je stemming. Het meeste T3 reist gebonden aan eiwit en is dan even niet werkzaam. Vrij T3 is het kleine losse deel dat de cellen in kan, en dat is wat deze bepaling meet. Het bijzondere is dat je lichaam die omzetting van T4 naar T3 zelf regelt, los van je schildklier. Bij ziekte, koorts, een crashdieet of langdurig te weinig eten zet het lichaam de omzetting lager en breekt het T3 sneller af: vrij T3 zakt, om energie te sparen, terwijl TSH en vrij T4 gewoon normaal blijven. Dat is geen schildklierziekte maar een aanpassing, en hij verdwijnt zodra je weer normaal eet of beter bent. Op je uitslag staat vrij T3 in pmol/L. Normaal is ongeveer 3,5 tot 6,1 pmol/L van je twintigste tot je vijftigste waar de labs elkaar overlappen, en vanaf vijftig zakt de bovengrens een fractie. Bij een gezonde schildklier is de waarde van dag tot dag stabiel.

Voor de vraag of je schildklier goed werkt, is vrij T3 niet de plek om te beginnen. TSH is de thermostaat en beweegt als eerste, vrij T4 laat zien wat de schildklier afgeeft, en die twee vertellen samen bijna alles. Vrij T3 zegt daar zelden iets nieuws bij, en daarom staat hij niet in het gewone schildklieronderzoek. Wie hem wel op de uitslag heeft, leest hem als aanvulling. Wat vrij T3 wel goed laat zien, is hoe je lichaam op je leefstijl reageert. Bij een streng dieet, een lange periode van te weinig eten, overtraining of een ziekte zakt vrij T3 als eerste, soms tot onder de band, terwijl TSH en vrij T4 normaal blijven. Dat is de reden dat je het bij een crashdieet koud krijgt, trager wordt en het gewicht na een paar weken niet meer zakt: je lichaam draait de stofwisseling terug. Het is niet je schildklier die hapert, en een schildklierpil is dan het verkeerde antwoord; meer eten en rust zijn het goede. Een laag vrij T3 bij een normaal TSH is bij wie sport, lijnt of ziek is daarom vaker een teken van te weinig dan van een trage schildklier. De enige situatie waarin vrij T3 iets toevoegt aan TSH en vrij T4, is een te snelle schildklier die met T3 begint: vrij T3 verhoogd, TSH onderdrukt, vrij T4 nog normaal. Dat komt voor bij een beginnende ziekte van Graves of een te actieve knobbel, en het is de reden dat de bepaling bestaat. Ook wie een schildklierpreparaat met T3 erin slikt, of een supplement met biotine, ziet vrij T3 omhoog gaan.

Een laag vrij T3 betekent meestal dat je lichaam de omzetting van T4 naar T3 heeft teruggeschroefd. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: ziekte, een crashdieet of langdurig te weinig eten, een trage schildklier die al aan TSH en vrij T4 te zien is, een te lage dosis levothyroxine bij wie dat slikt, en zelden medicijnen die de aanmaak remmen. Is je TSH normaal, dan is een laag vrij T3 bijna nooit een schildklierprobleem, en is de vraag hoe je de laatste weken hebt gegeten en geleefd. Een hoog vrij T3 betekent meer werkzaam hormoon in omloop. Bij een onderdrukt TSH is dat een te snelle schildklier, en als vrij T4 nog normaal is, een die met T3 begint. Bij een normaal TSH is het meestal wat je slikt: een schildklierpreparaat met T3, of biotine, dat de meting verstoort en vrij T3 vals hoog laat uitvallen. Zet biotine een paar dagen voor de prik stop. Lees vrij T3 altijd naast TSH en vrij T4, en nooit alleen. Vermeld wat je slikt, en vergelijk over de tijd bij hetzelfde lab, want de bereiken verschillen aan de randen.