TPO-antistoffen

Je schildklier maakt hormoon door jodium in te bouwen in een eiwit, en het enzym dat dat doet heet thyreoïdperoxidase, kortweg TPO. Bij auto-immuun schildklierziekte ziet je afweer dat enzym aan voor een indringer en maakt er antistoffen tegen. Die antistoffen zijn niet zelf de aanval; ze zijn het spoor van een afweer die de schildklier is binnengedrongen. De aanval zelf, door afweercellen die het schildklierweefsel langzaam afbreken, is wat de schildklier over jaren trager maakt. Dat is de ziekte van Hashimoto, de gewoonste reden voor een trage schildklier. Daarom zeggen TPO-antistoffen iets anders dan TSH en vrij T4. Die twee laten zien hoe je schildklier het op dit moment doet; de antistoffen laten zien of er een auto-immuunproces gaande is. Bij een normale schildklierfunctie betekenen antistoffen een verhoogde kans dat de schildklier in de jaren erna trager wordt, ruwweg een paar procent per jaar, en bij een licht verhoogd TSH maken ze de kans groter dat dat doorzet. Bij een duidelijk trage schildklier bevestigen ze de oorzaak, maar de behandeling is dezelfde, met of zonder antistoffen. Op je uitslag staan TPO-antistoffen in kU/L, en de grens verschilt per lab omdat de testen niet op één schaal staan: van 20 kU/L bij het strengste lab tot 35 kU/L bij het ruimste. Onder de grens op je eigen rapport waren er geen antistoffen aantoonbaar, en dat is de gezonde uitkomst.

TPO-antistoffen beantwoorden de vraag waarom, en dat is een vraag die minder vaak iets verandert dan je zou denken. Bij een trage schildklier met een hoog TSH en een laag vrij T4 is de behandeling schildklierhormoon, of de antistoffen nu aantoonbaar zijn of niet; dat is de reden dat de bepaling in de huisartsenpraktijk meestal wordt overgeslagen. Waar ze wel iets toevoegen, is bij twijfel: een licht verhoogd TSH met een normaal vrij T4 wordt meestal vanzelf weer normaal, en antistoffen maken de kans dat het doorzet een stuk groter. Dat verschil bepaalt of je afwacht of eerder behandelt. Er is een tweede situatie waarin de antistoffen tellen: een kinderwens of een zwangerschap. Vrouwen met TPO-antistoffen en een normale schildklierfunctie hebben iets vaker een miskraam en vaker een schildklierontsteking in het jaar na de bevalling, en hun schildklier heeft in de zwangerschap minder reserve. Dat is een reden om het TSH in de zwangerschap te volgen, niet om de antistoffen te behandelen. En er is een valkuil. Een op de tien gezonde volwassenen, vooral vrouwen en ouderen, heeft aantoonbare TPO-antistoffen zonder ooit schildklierklachten te krijgen. Antistoffen zijn een risico, geen diagnose, en een verhoogde waarde bij een normaal TSH is een reden om het TSH eens per jaar te laten meten, niet om je ziek te voelen.

Een lage waarde bestaat hier niet als bevinding. Onder de grens op je eigen rapport waren er geen antistoffen aantoonbaar, en dat is de gezonde uitkomst. Een negatieve uitslag sluit Hashimoto overigens niet helemaal uit, want een klein deel van de mensen met een trage schildklier door auto-immuunziekte heeft geen aantoonbare TPO-antistoffen; dan zeggen TSH en vrij T4 genoeg. Een verhoogde waarde betekent dat je afweer zich op de schildklier richt, en TSH en vrij T4 zeggen wat dat op dit moment betekent. Met een hoog TSH en een laag vrij T4 is het Hashimoto, en de behandeling is schildklierhormoon. Met een licht verhoogd TSH en een normaal vrij T4 is het een schildklier die nog bijhoudt maar waarschijnlijk trager wordt, en dan volg je het TSH elk halfjaar tot jaar. Met een normaal TSH is het een verhoogde kans op later, en dan meet je het TSH eens per jaar. In het jaar na een bevalling passen antistoffen bij een schildklierontsteking die eerst te snel en dan te traag verloopt en meestal vanzelf herstelt. Hoe hoog de waarde is, zegt weinig: boven de grens telt de aanwezigheid, niet het getal, en de getallen van verschillende labs zijn niet met elkaar te vergelijken. Leg TPO-antistoffen altijd naast TSH en vrij T4, in die volgorde: eerst hoe de schildklier het doet, dan waarom. Tg-antistoffen zijn de tweede schildklierantistof, die bij hetzelfde proces ontstaat en zelden iets toevoegt.