eGFR

Wat is eGFR?

Je nieren filteren elke minuut ongeveer een tiende liter bloed door miljoenen kleine zeefjes, halen daar afvalstoffen en overtollig water uit en geven de rest terug. Die filtersnelheid is de echte maat voor hoe goed je nieren werken, maar direct meten kan alleen met een ingewikkelde test. Daarom wordt hij geschat: uit je kreatinine, het spierafval dat de nieren in een vast tempo moeten wegfilteren, gecorrigeerd voor je leeftijd en je geslacht, die zeggen hoeveel spier iemand gemiddeld heeft. Dat is de eGFR, de geschatte filtratiesnelheid, in milliliter per minuut voor een lichaam van standaardgrootte. Omdat de schatting op kreatinine rust, erft hij alles wat kreatinine beïnvloedt. Veel spiermassa, een zware training, een vleesmaaltijd, uitdroging en creatine tillen het kreatinine op en drukken de eGFR zonder dat de nieren iets mankeren; weinig spier doet het omgekeerde en stelt de nieren mooier voor dan ze zijn. En de formule rekent met een gemiddeld lichaam: bij iemand die veel groter of kleiner is dan gemiddeld, zit de schatting er dezelfde kant op naast. Eén waarde is daardoor een schatting met een marge; de trend over meerdere metingen is het echte getal. Op je uitslag staat de eGFR in ml/min/1,73m². Gezond is 60 ml/min/1,73m² of hoger, en op jonge leeftijd meestal boven de 90. Met de jaren zakt hij vanzelf, ongeveer een punt per jaar na je veertigste, en een waarde onder de 60 ml/min/1,73m² die drie maanden of langer aanhoudt, heet een verminderde nierfunctie.

Waarom is eGFR relevant?

Nieren gaan stil achteruit. Ze hebben zo veel reserve dat je van een verlies van de helft niets merkt, en klachten komen pas als er weinig over is. De eGFR maakt die achteruitgang jaren eerder zichtbaar, en dat is de reden dat hij bij elk bloedonderzoek wordt gerekend. Hoge bloeddruk, een hoge bloedsuiker en aderverkalking zijn de grootste beschadigers, en wie een van die drie heeft, volgt de eGFR elk jaar. Nog eerder zichtbaar is eiwit in de urine, dat een daling van de eGFR bij diabetes en hoge bloeddruk vaak jaren voorgaat. Voor wie gezond is, is de eGFR een getal om hoog te houden. Hoe hoger binnen het normale bereik, hoe meer reserve je nieren hebben voor later. Bloeddruk, bloedsuiker, gewicht, roken en zout zijn de knoppen, en ontstekingsremmers zoals ibuprofen en naproxen zijn de valkuil: ze knijpen de bloedvaten in de nier dicht, en bij regelmatig gebruik, zeker naast bloeddrukmedicijnen of bij hitte en uitdroging, kosten ze filtercapaciteit. Ook voor de dosering van veel medicijnen telt de eGFR, want wat de nieren moeten uitscheiden, stapelt op als ze minder filteren. Voor wie sport of veel spier heeft, is de eGFR een getal om met een korrel zout te lezen. Een bodybuilder of een creatinegebruiker ziet de schatting tien tot twintig punten lager uitvallen dan zijn echte filtratie, en een tengere oudere ziet haar te hoog. In beide gevallen is cystatine C, een tweede maat die niet uit de spieren komt, de manier om te weten of de schatting klopt.

Normaalwaarden eGFR

De klassen hierboven zijn de internationale indeling in stadia, en de grens van 60 is waar een verminderde nierfunctie begint, mits het drie maanden aanhoudt. Bij Star-shl zakt de ondergrens met de leeftijd, dus of 55 afwijkend heet hangt bij een zeventiger af van het lab. Eén waarde is een schatting met een marge: spiermassa, uitdroging, een zware training en creatine drukken hem zonder nierprobleem, en de trend over de jaren telt zwaarder dan één getal.

eGFR te hoog of te laag: wat betekent het?

Een lage eGFR betekent dat je nieren minder filteren, of dat de schatting lager uitvalt dan je echte filtratie. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: een verminderde nierfunctie, en dan hoort de vraag erbij of het al drie maanden zo is en of er eiwit in de urine zit; veel spiermassa, die meer kreatinine maakt bij gezonde nieren; en uitdroging, die tijdelijk drukt. Daarna komen een zware training in de dagen ervoor, creatine, hoge bloeddruk of diabetes als de beschadigers op de lange termijn, en medicijnen die de uitscheiding van kreatinine remmen of de filtratie zelf drukken. Tussen 45 en 59 ml/min/1,73m² is de nierfunctie mild tot matig afgenomen, tussen 30 en 44 ml/min/1,73m² matig tot ernstig, en onder de 30 ml/min/1,73m² hoort een nierarts erbij. Een hoge eGFR is op zichzelf geen probleem, maar kan de nieren mooier voorstellen dan ze zijn. Weinig spiermassa is de gewoonste reden: weinig kreatinine geeft een te gunstige schatting, vooral bij ouderen en na langdurige ziekte. In de zwangerschap filteren de nieren echt harder. Zeldzaam zijn hyperfiltratie, waarbij de nieren vroeg in diabetes tijdelijk te hard werken en dat aan schade voorafgaat, en een ernstige leverziekte, waarbij de lever de grondstof van kreatinine niet meer maakt. Een hoge eGFR bij iemand met weinig spier is een reden om cystatine C erbij te lezen, niet om gerust te zijn. Wat je eraan doet: bij een lage waarde door de omstandigheden herhaal je goed gedronken, op een rustdag en zonder creatine. Bij een lage waarde door de nieren zijn bloeddruk en bloedsuiker de twee knoppen die de daling afremmen, gevolgd door gewicht, stoppen met roken, minder zout en genoeg drinken. Vermijd ontstekingsremmers, en laat bij elk nieuw medicijn de dosering aan je eGFR aanpassen. Bloeddrukmedicijnen die de nier beschermen, en bij diabetes middelen die de nier ontlasten, zijn de behandeling die een arts inzet zodra de eGFR daalt of er eiwit in de urine zit. Lees de eGFR altijd naast het kreatinine waaruit hij komt en naast je spiermassa, naast eiwit in de urine, dat eerder aanslaat, naast kalium en natrium, die zeggen of de nieren hun werk nog doen, en bij twijfel naast cystatine C. De trend over de jaren zegt meer dan één waarde.

Hoe verloopt het bloedonderzoek voor eGFR?

Verwijzing

Niet nodig. De eGFR wordt automatisch gerekend zodra kreatinine gemeten wordt, en dat kun je zelf laten doen.

Nuchter zijn

Niet strikt nodig, maar een grote portie vlees de avond ervoor tilt het kreatinine een paar uur op en drukt daarmee de schatting.

Wanneer

Goed gedronken, op een rustdag en niet in de dagen na een zware training. Wil je je nierfunctie kennen, stop dan een paar weken van tevoren met creatine.

De afname

Eén buisje bloed uit een ader in je arm; de eGFR is een rekensom op het kreatinine daaruit. Vraag eiwit in de urine erbij als je je nieren echt wilt kennen, en cystatine C als je veel of weinig spier hebt.

Herhalen

Bij een waarde onder de 60 na drie maanden, want dan pas telt het als chronisch. Bij hoge bloeddruk, diabetes of medicijnen die de nieren belasten elk jaar, en verder om de paar jaar om de trend te kennen.

Welke test

eGFR zit in de uitgebreide meting (€229) en in core.

Waar prikken

Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties

Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.