Ceruloplasmine

Wat is ceruloplasmine?

Koper is een spoorelement dat je nodig hebt voor de enzymen die ijzer inbouwen, energie maken, bindweefsel opbouwen en zenuwen isoleren. Vrij koper is giftig, dus je lever pakt het in: ze maakt ceruloplasmine, laadt er zes koperatomen op en stuurt het zo je bloed in. Ongeveer negentig procent van het koper in je bloed zit aan dit eiwit vast. Ceruloplasmine doet onderweg ook zelf werk: het zet ijzer om in de vorm die transferrine kan oppakken, en het vangt radicalen weg. Daarom zegt een koperwaarde niets zonder ceruloplasmine erbij. Maakt de lever minder ceruloplasmine, dan zakt het totale koper mee terwijl er niets aan de voorraad mankeert; maakt ze meer, bij ontsteking, de pil of een zwangerschap, dan stijgt het koper mee zonder dat er meer koper is. De twee samen laten zien of een verandering over koper gaat of over het transport ervan, en het verschil tussen de twee, het vrije koper, is de waarde die telt bij de zeldzame ziekte van Wilson, waarbij koper zich in lever en hersenen opstapelt. Op je uitslag staat ceruloplasmine in g/L. Normaal is ongeveer 0,20 tot 0,60 g/L, en de drie labs die de waarde publiceren houden precies dezelfde band aan, wat op deze site zeldzaam is. Een lage waarde is de kant om serieus te nemen; een hoge is meestal ontsteking.

Waarom is ceruloplasmine relevant?

Ceruloplasmine is een waarde die je zelden nodig hebt, en die in twee situaties het verschil maakt. De eerste is een kopertekort, dat sluipend ontstaat bij wie jarenlang veel zink slikt, na een maagverkleining of bij een darmziekte, en dat bloedarmoede, weinig witte cellen en tintelingen en zwakte in de benen geeft die op een B12-tekort lijken. Een laag koper met een laag ceruloplasmine is dan het antwoord, en stoppen met zink of aanvullen van koper de oplossing. De tweede is de ziekte van Wilson, zeldzaam en erfelijk, waarbij de lever koper niet kan uitscheiden en het zich opstapelt in lever, hersenen en ogen. Ze begint tussen het vijfde en het veertigste jaar met leverklachten, trillen, stijfheid of veranderingen in stemming en gedrag, en een laag ceruloplasmine is de eerste aanwijzing. De ziekte is goed te behandelen als ze op tijd wordt gevonden, en dat is de reden dat een laag ceruloplasmine bij een jong iemand met leverwaarden die afwijken niet wordt weggewuifd. Voor wie gezond is, is de waarde vooral een kanttekening bij koper: een hoog koper naast een hoog ceruloplasmine en een hoog CRP is ontsteking, en een hoog koper bij de pil is de pil. Zonder ceruloplasmine erbij lees je koper verkeerd.

Normaalwaarden ceruloplasmine

Dit is een van de weinige bepalingen in deze bibliotheek waar de labs die haar publiceren precies dezelfde grenzen aanhouden, dus hier valt weinig te verschillen. Belangrijker dan de band is het gezelschap: lees ceruloplasmine altijd naast koper, want zonder elkaar zijn de twee niet te lezen, en naast CRP, want ontsteking, de pil en een zwangerschap tillen de waarde op zonder dat er iets aan je koper verandert.

Ceruloplasmine te hoog of te laag: wat betekent het?

Een lage waarde betekent dat je lever minder ceruloplasmine maakt, en de vraag is waarom. Van vaak naar zelden: minder aanmaak in de lever, door een kopertekort bij een darmziekte, na een maagverkleining, bij sondevoeding of bij ernstige ondervoeding, of door een lever die als geheel minder eiwit maakt; veel zink, uit supplementen of tandprothesecrème, dat de opname van koper in de darm blokkeert; en zelden de ziekte van Wilson, waarbij een laag ceruloplasmine met een laag totaal koper, een hoog vrij koper en veel koper in de urine samengaat. Een laag ceruloplasmine met bloedarmoede, weinig witte cellen of tintelingen in de benen is een kopertekort tot het tegendeel blijkt. Een hoge waarde is vrijwel altijd de acute fase. Bij een infectie of een ontsteking maakt je lever meer ceruloplasmine, net als CRP, en dan stijgt het koper in je bloed mee zonder dat er meer koper is. De pil en een zwangerschap tillen de waarde op door oestrogeen, tot het dubbele, en dat is geen bevinding. Een hoge waarde zonder ontsteking, pil of zwangerschap is zeldzaam en hoort bij een leverziekte of een kwaadaardige aandoening die de acute fase aanjaagt. Wat je eraan doet: bij een laag ceruloplasmine door zink stop je met het zinksupplement, en het koper herstelt in weken tot maanden; bij een kopertekort door de darm vul je koper aan onder controle, want te veel is giftig. Koper uit voeding zit in orgaanvlees, schaaldieren, noten, zaden, cacao en volkoren. Bij een verdenking op Wilson volgt onderzoek naar vrij koper, koper in de urine en de ogen, en de behandeling bindt het koper weg. Bij een hoge waarde door ontsteking of de pil hoef je niets te doen; meet na herstel of zonder pil opnieuw als je koper wilt kennen. Leg ceruloplasmine altijd naast koper, want zonder elkaar zijn ze niet te lezen, naast CRP, dat zegt of een hoge waarde ontsteking is, en bij een lage waarde naast hemoglobine, witte cellen en zink.

Hoe verloopt het bloedonderzoek voor ceruloplasmine?

Verwijzing

Niet nodig. Je kunt ceruloplasmine zelf laten meten, altijd samen met koper; los van elkaar zeggen ze weinig.

Nuchter zijn

Niet nodig; de waarde beweegt niet met eten.

Wanneer

Niet tijdens of vlak na een infectie, want ontsteking tilt de waarde op. Wie de pil gebruikt, weet dat de waarde hoger ligt.

De afname

Eén buisje bloed uit een ader in je arm. Koper en CRP komen uit dezelfde prik, en bij een lage waarde hemoglobine, witte cellen en zink.

Herhalen

Bij een lage waarde na drie maanden zonder zink of met koper aangevuld. Bij een hoge waarde na herstel van de ontsteking, of zonder pil. Verder niet.

Waar prikken

Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties

Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.