Zink

Wat is zink?

Zink is na ijzer het meest voorkomende spoorelement in je lichaam, en het zit overal. Honderden enzymen hebben het nodig, en duizenden eiwitten die je DNA aflezen gebruiken zink als klem. Daardoor raakt een tekort alles wat zich snel deelt en herstelt: je afweercellen, je huid en haar, de wand van je darm, je smaak- en reukpapillen, en de cellen in de zaadballen die testosteron maken. Zink zit in oesters en ander schaal- en schelpdier, vlees, kaas, eieren, pompoenpitten, peulvruchten en volkoren; uit plantaardige bronnen neem je het minder goed op, omdat de vezels het binden. Je lichaam heeft geen echte voorraad zink. Wat je niet binnenkrijgt, mis je binnen weken, en dat is waarom de aanvoer doorlopend telt. De waarde in je bloed is bovendien maar een fractie van al je zink, en die fractie reist grotendeels gebonden aan albumine. Zakt het albumine, dan zakt de zinkwaarde mee zonder dat je minder zink hebt. Bij een ontsteking trekt het lichaam zink bovendien tijdelijk uit het bloed de lever in, en na een maaltijd zakt de waarde ook een beetje. Op je uitslag staat zink in µmol/L. Normaal is ongeveer 11 tot 18 µmol/L waar de labs elkaar overlappen. Het wordt 's ochtends nuchter afgenomen in een speciale buis zonder metaalsporen, en het buisje mag niet hemolyseren, want je rode bloedcellen zitten vol zink.

Waarom is zink relevant?

Zink is een van de tekorten die je aan de buitenkant ziet voordat je het meet: trager genezende wondjes, vaker verkouden, huidklachten, haaruitval, broze nagels, minder smaak en reuk, en bij mannen een lager testosteron en minder zin. Geen van die klachten is op zichzelf een bewijs, maar samen wijzen ze naar de aanvoer, en een zinkwaarde maakt van dat vermoeden een getal. De groepen waarbij de aanvoer tekortschiet, zijn duidelijk. Wie plantaardig eet, krijgt zink uit bronnen waaruit het slecht wordt opgenomen, omdat de vezels in granen en peulvruchten het binden; weken, kiemen en fermenteren helpen daarbij. Wie veel drinkt, plast meer zink uit en eet vaak minder. Wie zwanger is of borstvoeding geeft, heeft meer nodig. En wie slecht opneemt, na een maagverkleining, bij coeliakie of een chronische darmontsteking, of bij langdurige diarree, verliest zink sneller dan er binnenkomt. Ouderen combineren vaak een paar van deze. De andere kant bestaat ook. Zink is een populair supplement, tegen verkoudheid, voor de huid en voor het testosteron, en maandenlang een hoge dosis verdringt koper uit de opname. Dat geeft een kopertekort met bloedarmoede en zenuwklachten, en dat is een ongelukkig resultaat van een goedbedoeld potje. Een zinkwaarde naast een koperwaarde laat zien of de balans nog klopt.

Normaalwaarden zink

De band hierboven is waar de labs elkaar overlappen; bij zink liggen de bereiken dicht bij elkaar. De waarde in je bloed is maar een klein deel van al je zink en zakt ook bij een laag albumine, bij ontsteking en na een maaltijd, dus prik 's ochtends nuchter en lees albumine en CRP erbij. Er is geen landelijke normaalwaarde voor zink.

Zink te hoog of te laag: wat betekent het?

Een laag zink betekent te weinig aanvoer, te veel verlies, een laag albumine of een ontsteking. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: eenzijdig of plantaardig eten, een laag albumine, alcohol, een slechte opname in de darm, een ontsteking, en zelden een chronische nierziekte of een erfelijke opnamestoornis. Kijk eerst naar albumine en CRP: is het albumine laag of het CRP hoog, dan is de lage zinkwaarde daarvan een gevolg en zegt hij weinig over je voorraad. Kloppen die twee, dan is een laag zink een echt tekort, en dan helpen voeding en een supplement binnen weken. Een hoog zink is meestal een supplement dat kort voor de prik is ingenomen, of een buisje dat gehemolyseerd is of te lang op de stuwband heeft gestaan. Te veel zink uit voeding komt niet voor. De schade van te veel zink zit niet in de zinkwaarde zelf, maar in het koper dat het verdringt. Wat je eraan doet: oesters, vlees, kaas, eieren en pompoenpitten leveren zink dat je goed opneemt; peulvruchten en volkoren doen het beter na weken of kiemen. Drink minder. Slik je een supplement, houd het dan bij een gewone dosis, niet maandenlang hoog, en laat koper meemeten als je het langer gebruikt. Na een maagverkleining hoort zink in het vaste supplement. Zink hoort altijd naast albumine en CRP, en verder naast koper, en bij mannen met klachten naast testosteron. Prik 's ochtends nuchter en vergelijk over de tijd bij hetzelfde lab.

Hoe verloopt het bloedonderzoek voor zink?

Verwijzing

Niet nodig. Je kunt zink zelf laten meten, het liefst samen met albumine, CRP en koper.

Nuchter zijn

Ja, en 's ochtends, want de waarde zakt na een maaltijd en in de loop van de dag. Sla het zinksupplement op de dag van de prik over.

De afname

Eén buisje bloed uit een ader in je arm, in een speciale buis zonder metaalsporen die als laatste geprikt wordt en niet te lang gestuwd mag zijn; niet op elke priklocatie mogelijk.

De uitslag

Eén getal in µmol/L, dat een paar dagen kan duren omdat het lab de bepaling niet dagelijks doet.

Herhalen

Na een paar maanden voeding of een supplement in een gewone dosis, samen met koper als je het supplement langer gebruikt.

Waar prikken

Prikken kan op 250+ locaties bij jou in de buurt, zonder verwijzing. Bekijk de locaties

Alleen educatieve informatie, geen medisch advies. Raadpleeg een zorgprofessional voor klinische beslissingen.