Methylmalonzuur

Je cellen breken sommige vetzuren en aminozuren af langs een route waarin methylmalonzuur ontstaat. Het laatste stuk van die route, de omzetting naar een bouwsteen voor de energiehuishouding, loopt via een enzym dat vitamine B12 als hulpstof nodig heeft. Is er in de cel te weinig bruikbare B12, dan stokt die stap, hoopt methylmalonzuur zich op en lekt het naar je bloed. Het getal loopt daardoor op zodra de cellen tekortkomen, en het zakt weer binnen weken nadat B12 is aangevuld. Dat maakt MMA scherper dan een gewone B12-bepaling. Die telt ook het deel van de B12 in je bloed dat aan een eiwit vastzit dat je cellen niet kunnen gebruiken, en kan daardoor normaal ogen terwijl de cellen wel degelijk tekortkomen; dat gebeurt bij ongeveer een op de vijf mensen met een echt tekort. MMA meet het gevolg in plaats van de voorraad, en samen met homocysteïne, dat bij een B12-tekort ook oploopt maar ook bij een tekort aan foliumzuur of B6, wijst het de oorzaak aan. Je rapport drukt MMA af in µmol/L, of soms in nmol/L: 0,35 µmol/L en 350 nmol/L zijn hetzelfde. Normaal is ongeveer 0,10 tot 0,35 µmol/L tussen 18 en 65 jaar, en 0,12 tot 0,35 µmol/L vanaf 65 jaar, waar de labs elkaar overlappen; één lab laat de bovengrens boven de 65 iets doorlopen. Een ondergrens bestaat in de praktijk niet: laag betekent genoeg B12.

Een B12-tekort doet zich sluipend voor, met vermoeidheid, tintelingen in handen en voeten, een slechter geheugen en op den duur zenuwschade die niet meer herstelt. Wie plantaardig eet, jarenlang maagzuurremmers of metformine gebruikt of ouder wordt, loopt daar de meeste kans op. Het bloedgetal van B12 mist een deel van die mensen; MMA laat zien of de cellen echt tekortkomen, en dat is het verschil tussen een grensgeval afwachten en aanvullen. De tweede reden is dat MMA ook laat zien of aanvullen werkt. Na tabletten of injecties zakt het getal binnen weken, en als het niet zakt, is de B12 niet aangekomen of ligt de oorzaak ergens anders. Homocysteïne ernaast zegt of er ook een tekort aan foliumzuur of B6 meespeelt, want dat tilt homocysteïne op en MMA niet. De eerlijke beperking is de nierfunctie. MMA wordt door de nieren uitgescheiden, en bij een lagere eGFR blijft er meer van in je bloed zonder dat er een tekort is; ook ouder worden tilt het daardoor op. Zonder creatinine en eGFR ernaast is een hoge MMA niet te lezen. En elke bovengrens is anders gekozen, van 0,35 tot 0,46 µmol/L, dus vergelijk met de band op je eigen rapport.

Een lage MMA bestaat in de praktijk niet: laag betekent dat je cellen genoeg bruikbare B12 hebben en de stofwisselingsroute doorloopt. Er is geen ondergrens en er is niets aan te vullen; een laag getal hoeft nooit verklaard te worden. Een hoge MMA betekent dat je cellen te weinig B12 kunnen gebruiken, of dat je nieren het zuur minder uitscheiden. De gewoonste verklaring eerst: een vitamine B12-tekort, door plantaardig eten, maagzuurremmers, metformine of een maag die de vitamine niet meer kan opnemen; een verminderde nierfunctie, die het getal optilt zonder tekort; ouder worden, dat allebei tegelijk doet, want de maag neemt minder op en de nieren scheiden minder uit; plantaardig eten, waarbij de enige bron van B12 ontbreekt; en metformine, dat de opname in de darm remt. Boven de 0,35 µmol/L bij een normale nierfunctie is een B12-tekort waarschijnlijk, ook als het B12-getal zelf nog in de band zit. Zet MMA naast vitamine B12, want MMA zegt of de cellen tekortkomen waar B12 de voorraad telt, naast homocysteïne, dat ook oploopt bij een tekort aan foliumzuur of B6, naast creatinine en eGFR, want een lagere nierfunctie tilt MMA op zonder tekort, en naast het MCV, dat bij een langer bestaand tekort groot wordt.