Homocysteïne

Elke keer dat je lichaam eiwit afbreekt, komt uit het aminozuur methionine een tussenproduct vrij: homocysteïne. Het is een stof die je niet wilt laten liggen, want in hoge concentraties beschadigt zij de binnenwand van je bloedvaten. Daarom ruimt je lichaam haar meteen op, langs twee routes. De eerste zet homocysteïne terug om naar methionine, en daar zijn foliumzuur en vitamine B12 voor nodig. De tweede breekt haar af tot een stof die je uitplast, en die route draait op vitamine B6. Werken beide routes, dan blijft homocysteïne laag. Dat maakt homocysteïne een maat voor hoe goed die drie vitamines hun werk doen in je cellen, en niet alleen voor hoeveel er in je bloed rondzwemt. Zo beweegt de waarde vaak al voordat het foliumzuur of het B12 zelf onder de grens zakt. Je nieren horen er ook bij: die ruimen een deel van het homocysteïne op, en werken ze minder, dan stijgt de waarde zonder dat er een vitaminetekort is. Op je uitslag staat homocysteïne in µmol/L. Normaal is ongeveer 7 tot 15 µmol/L voor een man vanaf 18 jaar en 6 tot 13 µmol/L voor een vrouw van 19 tot 55 jaar waar de labs elkaar overlappen; boven de 15 heet het verhoogd, boven de 20 fors verhoogd. Het wordt nuchter geprikt en het buisje moet snel verwerkt worden, want de rode bloedcellen blijven na afname homocysteïne afgeven.

De eerste reden om homocysteïne te kennen, is dat het een vroeg teken is van een B-vitaminetekort, vaak eerder dan de vitaminewaarden zelf. Dat telt voor wie plantaardig eet, ouder wordt, maagzuurremmers of metformine gebruikt, veel drinkt of weinig groente eet. Een licht verhoogd homocysteïne bij zo iemand is meestal een foliumzuur- of B12-tekort in wording, en dat is met groente, peulvruchten en zo nodig een supplement binnen weken gekeerd. Methylmalonzuur vertelt erbij welke van de twee het is: dat stijgt alleen bij een B12-tekort. De tweede reden is leefstijl in de brede zin. Roken en veel koffie verhogen homocysteïne, weinig groente en fruit ook, en bewegen verlaagt het een beetje. Een deel van de mensen heeft daarnaast een erfelijke variant van het enzym dat foliumzuur klaarmaakt voor de eerste route, en zit daardoor iets hoger, vooral bij weinig foliumzuur in de voeding. Dat is geen ziekte; het betekent dat groente bij jou nog wat harder telt. De derde reden is wat homocysteïne niet is. Lange tijd gold een hoge waarde als een risico voor hart en vaten, en in onderzoek gaat een hoge waarde inderdaad samen met meer hart- en vaatziekte. Maar toen in grote onderzoeken homocysteïne fors verlaagd werd met foliumzuur en B-vitamines, kregen mensen niet minder hartinfarcten of beroertes. Een hoog homocysteïne is dus eerder een teken van wat er al mis is, weinig groente, weinig B12, roken, slechte nieren, dan een knop die je voor je hart moet omzetten. Wij meten het daarom om wat het wel zegt: je B-vitamines.

Een hoog homocysteïne is in volgorde van hoe vaak het voorkomt: een tekort aan foliumzuur, een tekort aan vitamine B12, een verminderde nierfunctie, een tekort aan vitamine B6, medicijnen zoals metformine, methotrexaat en sommige middelen tegen epilepsie, roken en veel koffie, een erfelijke aanleg, en zelden een trage schildklier. Een paar punten boven de grens is meestal een vitaminekwestie; een waarde ver boven de 20 µmol/L verdient een grondiger blik, ook naar de nieren en naar een erfelijke oorzaak. Een laag homocysteïne is gunstig. Het betekent dat beide opruimroutes werken en dat je genoeg foliumzuur, B12 en B6 hebt; bij wie een supplement slikt of zwanger is, ligt de waarde vaak aan de lage kant. Er hoort niets bij. Leg homocysteïne altijd naast foliumzuur en vitamine B12, met methylmalonzuur om de twee uit elkaar te houden, naast je nierfunctie, en bij een normaal foliumzuur en B12 naast vitamine B6. Prik nuchter en vergelijk over de tijd bij hetzelfde lab.