ApoB/ApoA1-ratio

Cholesterol lost niet op in bloed en reist daarom in deeltjes met een eiwit aan de buitenkant. Elk LDL-deeltje, elk deeltje dat triglyceriden vervoert en elk Lp(a)-deeltje draagt precies één ApoB, en dat zijn de deeltjes die in de vaatwand kunnen blijven steken. Elk HDL-deeltje draagt ApoA1, en dat zijn de deeltjes die cholesterol uit de vaatwand terughalen. Door ApoB te delen door ApoA1 tel je aantallen tegen elkaar in plaats van gewichten: hoeveel deeltjes brengen cholesterol de wand in, tegenover hoeveel er het weer uit halen. Dat is wat deze ratio onderscheidt van de verhoudingen die met cholesterolwaarden rekenen. Het LDL-cholesterol weegt hoeveel cholesterol er in de deeltjes zit, maar een deeltje met weinig cholesterol erin blijft even goed in de vaatwand steken als een vol deeltje. Wie veel kleine, dichte deeltjes heeft, het patroon van buikvet en insulineresistentie, heeft daarom een hoger ApoB dan zijn LDL-cholesterol doet vermoeden, en de ratio laat dat zien. Je rapport drukt de ratio niet af; je rekent haar uit met de calculator op deze pagina, uit ApoB en ApoA1 in g/L, allebei uit dezelfde afname. De uitkomst heeft geen eenheid en geen afgesproken normaalwaarde: de grote studie die de ratio bekend maakte drukt het risico uit als een glijdende schaal over het hele bereik, niet als een grens. Lager is beter, en je eigen verloop is het ijkpunt.

De ratio zet twee kanten van hetzelfde verhaal in één getal: hoeveel deeltjes cholesterol de vaatwand in kunnen dragen, tegenover hoeveel deeltjes het er weer uit halen. In een Zweedse studie die ruim honderdvijftigduizend mensen jarenlang volgde, voorspelde deze verhouding het risico op een dodelijk hartinfarct sterker dan het LDL-cholesterol. Dat is de reden dat je haar tegenkomt in onderzoek en op rapporten van buiten Nederland. De tweede reden is dat de ratio de winst van leefstijl aan twee kanten laat zien. Minder verzadigd vet, meer vezels en afvallen drukken het aantal ApoB-deeltjes; bewegen, afvallen en stoppen met roken tillen het aantal HDL-deeltjes en daarmee het ApoA1 op. Wie zijn vetprofiel met voeding en beweging aanpakt, ziet de ratio daarom vaak eerder bewegen dan het LDL-cholesterol alleen. De eerlijke beperking is dat de Nederlandse risicoschatting er niet mee werkt. Die rekent met het LDL en het non-HDL, en beveelt het routinematig meten van apolipoproteïnen niet aan; ApoB wordt vooral gemeten als de triglyceriden hoog zijn of het LDL-cholesterol het aantal deeltjes lijkt te onderschatten. Er is bovendien geen afgesproken grens. Lees de ratio dus als een scherpere samenvatting van je vetprofiel, en laat de beslissing over een statine op het LDL en non-HDL vallen.

Een lage ratio is gunstig, en de vraag is alleen langs welke weg. Plantaardig en vezelrijk eten, een gezond gewicht en veel bewegen drukken het aantal ApoB-deeltjes en tillen het ApoA1 op, en dat is de gezonde route. Een statine verlaagt het aantal ApoB-deeltjes gericht, zonder dat het ApoA1 beweegt. Een hoog HDL maakt de noemer groter zonder dat er aan de afzettende deeltjes iets verandert; kijk daarom altijd of het ApoB of het LDL zelf onder de grens zit die bij je risico hoort. Een hoge ratio betekent dat er naar verhouding veel afzettende en weinig ophalende deeltjes rondgaan. Meestal ligt het aan het eerste en zelden aan het laatste: veel verzadigd vet in de voeding, uit vet vlees, volle zuivel, boter, kokosvet en koek, dat het aantal ApoB-deeltjes optilt; overgewicht, weinig beweging en insulineresistentie, het patroon dat het ApoB optilt en het ApoA1 drukt, zodat de deling aan twee kanten tegelijk de verkeerde kant op beweegt; een traag werkende schildklier, die de afbraak van LDL-deeltjes vertraagt; en zelden familiaire hypercholesterolemie, met van jongs af aan veel ApoB-deeltjes. De ratio hoort altijd naast het ApoB en het ApoA1 zelf, want een stijging door meer ApoB betekent iets anders dan dezelfde stijging door minder ApoA1, naast het non-HDL en LDL, waar de risicoschatting op werkt, en naast het HDL en de triglyceriden, die laten zien welke kant van het vetprofiel bewoog.