Ureum

Elke dag breekt je lichaam eiwit af, uit je voeding en uit je eigen weefsel dat vernieuwd wordt. Daarbij komt stikstof vrij in de vorm van ammoniak, en dat is giftig. Je lever maakt er ureum van, een onschuldige, goed oplosbare stof die via het bloed naar de nieren gaat en met de urine het lichaam verlaat. Ureum is dus geen gif maar de oplossing ervoor, en de waarde in je bloed is het saldo van aanmaak in de lever en afvoer door de nieren. Dat saldo beweegt met meer dan alleen je nieren. Wie veel eiwit eet, maakt meer ureum. Wie weinig drinkt, houdt er meer van vast, omdat de nieren bij weinig vocht water en ureum samen terugnemen. Daarom kan ureum stijgen terwijl je nieren niets mankeren, en dat is precies het verschil met creatinine, dat vooral de filtratie volgt. Op je uitslag staat ureum in mmol/L. Meer dan bij de meeste waarden verschilt het bereik per lab, vooral over de vraag of de bovengrens met de leeftijd oploopt: voor een volwassene ligt die tussen ongeveer 6,4 en 8,6 mmol/L, en bij het ene lab loopt hij boven de tachtig door tot 14,2. Vergelijk je waarde dus met het bereik dat op je eigen uitslag staat.

Ureum is de nierwaarde die je iets vertelt over je dag: hoeveel eiwit je at en hoeveel je dronk. Dat maakt hem als nierwaarde onbetrouwbaar en als leefstijlwaarde juist informatief. Een hoog ureum bij een normaal creatinine is bijna altijd te weinig vocht of veel eiwit, en dat is een van de weinige waarden die je met een glas water in de hand kunt lezen. Voor wie veel sport en veel eiwit eet, is dat de moeite waard om te weten. Een eiwitrijk eetpatroon, krachttraining en eiwitshakes tillen ureum op zonder dat dat gezonde nieren schaadt; het getal laat alleen zien dat er meer stikstof afgevoerd wordt. Een laag ureum hoort omgekeerd bij weinig eiwit, en soms bij een plantaardig patroon dat aan de krappe kant zit. Waar het wel om de nieren gaat, doet ureum mee als tweede stem naast creatinine en eGFR. Bij een echt verminderde nierfunctie stijgen alle drie. In de huisartsenpraktijk wordt nierschade vastgesteld op de eGFR en op eiwit in de urine, niet op ureum; het getal is een aanvulling, geen diagnose. Bij vergevorderde nierziekte is het wel de stof die de klachten geeft, en dan wordt hij nauwkeurig gevolgd.

Een hoog ureum komt, in volgorde van hoe vaak het voorkomt, door te weinig drinken of vocht verliezen, bij hitte, sporten, diarree of koorts; door veel eiwit eten; en door een tragere nierfunctie. Daarnaast door alles wat eigen weefsel afbreekt: zware training, koorts, prednison, en langdurig vasten, waarbij het lichaam spier aanspreekt. Een bloeding in maag of darm verhoogt het ook, omdat het bloed als eiwit verteerd wordt. Een laag ureum is meestal onschuldig: weinig eiwit in de voeding of ruim drinken. In de zwangerschap hoort het erbij, doordat de nieren harder filteren. Alleen een zieke lever kan de aanmaak echt laten haperen, en dan wijken de leverwaarden ernaast ook af. De knop zit in je glas en op je bord. Bij een hoog ureum en een normaal creatinine: drink regelmatig over de dag, zeker rond sporten en bij warm weer, en kijk of je eiwitinname niet hoger is dan je nodig hebt; voor de meeste sporters is anderhalf tot twee gram per kilo lichaamsgewicht per dag ruim voldoende. Bij een laag ureum: ga na of je genoeg eiwit binnenkrijgt, vooral als je plantaardig eet of ouder bent, want spierbehoud vraagt eiwit. Lees ureum altijd naast creatinine en eGFR. Zijn die normaal, dan gaat het om vocht en voeding; wijken ze mee af, dan om de nieren, en dan is de eGFR de maat. Urinezuur verlaat het lichaam langs dezelfde uitgang en loopt vaak mee.