NT-proBNP

Je hart is een spier die zelf hormonen maakt. Wanneer de wand van een hartkamer meer wordt uitgerekt dan gewoonlijk, omdat er meer bloed in staat of omdat de kamer moeite heeft het weg te pompen, maken de spiercellen een voorloperhormoon aan dat de nieren zout en water laat lozen en de vaten laat ontspannen, zodat de druk zakt. Dat voorloperhormoon valt uiteen in twee stukken: het actieve BNP, dat het werk doet en na minuten weer weg is, en een inactief restfragment dat uren blijft rondgaan. Dat restfragment is NT-proBNP. Juist omdat het langer meetbaar blijft, wordt meestal dat inactieve stuk gemeten. Beide zeggen hetzelfde over de rek op je hart, maar de getallen zijn niet uitwisselbaar: de grens voor BNP ligt op 35 pg/ml en die voor NT-proBNP op 125 pg/ml. Het fragment verlaat je lichaam via de nieren, en dat is de reden dat het oploopt bij een lagere nierfunctie en met de leeftijd, ook als je hart niets anders doet. Buikvet werkt andersom: vetweefsel breekt het fragment af, waardoor mensen met overgewicht lager uitkomen dan hun hart verdient. Je rapport drukt NT-proBNP af in pg/ml of ng/l, en dat is hetzelfde getal; staat er pmol/l, dan is het getal ongeveer een factor acht kleiner, en hoort 125 pg/ml naast 15 pmol/l. Gezond is onder de 125 pg/ml, op elke leeftijd. Daarnaast loopt de band op je rapport met de leeftijd op, van 86 ng/l bij een man jonger dan 45 jaar tot 738 bij een vrouw ouder dan 75 jaar, en beschrijft wat gebruikelijk is, niet wat gezond is.

Deze waarde is gebouwd om iets uit te sluiten. Bij kortademigheid, vermoeidheid, dikke enkels of niet plat kunnen liggen is de vraag of het hart de oorzaak kan zijn, en een NT-proBNP onder de 125 pg/ml maakt die richting onwaarschijnlijk: dan is de hartkamer niet onder druk en zit de verklaring ergens anders, in de longen, het bloed of de conditie. Daar is de bepaling het sterkst in, en een lage waarde zegt daarom meer dan een hoge. De tweede reden is dat de waarde vroeg beweegt. Een hart dat stijver wordt door jaren van hoge bloeddruk, overgewicht of een slecht ingestelde diabetes, laat dat eerder in dit fragment zien dan in klachten. Wie zijn bloeddruk, gewicht en conditie op orde brengt, ontlast de hartkamer en ziet de waarde zakken; bij mensen die al hartfalen hebben is een dalend NT-proBNP het teken dat de behandeling aanslaat. De eerlijke beperking is dat een hoge waarde geen diagnose is. Ouder worden, een lagere nierfunctie, atriumfibrilleren, een longembolie, een infectie en zware inspanning tillen de waarde op zonder dat er hartfalen is, en boven de 125 pg/ml is een echo van het hart de volgende stap, niet een conclusie. Boven de 2000 pg/ml is hartfalen vrijwel zeker. Daartussen zit de grijze zone waar leeftijd en nierfunctie het meeste uitmaken.

Een lage waarde is de uitkomst waar deze bepaling voor is gemaakt: er staat geen verhoogde druk op je hartkamer, en hartfalen als verklaring voor je klachten is onwaarschijnlijk. Twee dingen halen die zekerheid onderuit. Bij atriumfibrilleren loopt de waarde door de onregelmatige hartslag zelf op en zegt een lage waarde te weinig om hartfalen uit te sluiten. En bij fors overgewicht breekt vetweefsel het fragment af, zodat een hart onder druk toch onder de 125 pg/ml kan uitkomen. Een hoge waarde betekent rek op de hartkamer of een tragere afvoer. In volgorde van hoe vaak het voorkomt: ouder worden, want de band loopt bij mannen op van 86 ng/l jonger dan 45 jaar naar 486 boven de 75 jaar, en bij vrouwen nog sterker; een lagere nierfunctie, want het fragment verlaat je lichaam via de nieren; atriumfibrilleren, dat de boezems uitrekt; en een hogere druk in de hartkamer zelf, door een stijve of verzwakte hartspier, een lekkende klep of jaren van hoge bloeddruk. Ook een longembolie, een infectie en een zware inspanning kort ervoor tillen de waarde tijdelijk op. Lees NT-proBNP altijd naast je eGFR en creatinine, want een lagere nierfunctie tilt de waarde op buiten je hart om, naast je leeftijd en de band die daarbij hoort, naast je bloeddruk en gewicht, die de rek op de kamer bepalen, en naast je vorige uitslag uit hetzelfde lab, want de trend zegt meer dan één getal.